¿QUE REGALAR EN LAS NAVIDADES?


La llegada de las navidades trae consigo múltiples preocupaciones a la hora de celebrar las fiestas. Desde elegir el hogar familiar para cada día señalado, la preparación de los menús, hasta incluso el pensar como vamos a acomodar a nuestros seres queridos en nuestras casas. Pero sin duda, en medio de tantas cosas a tener en cuenta, hay una cuestión que sobresale por la cantidad de tiempo, esfuerzo y dinero que le dedicamos: comprar los regalos navideños.

Buscar el regalo apropiado a cada ser querido, ajustarse a sus gustos y, sobretodo en muchos hogares, que encaje en el limitado presupuesto, es algo que nos da que pensar, quizás demasiado que pensar; a veces, hasta nos preocupa.

Con tristeza observo desde mi cercanía con los pobres, como para muchas familias, al no poder comprar ni siquiera lo mínimo indispensable, como los alimentos de fiesta, se añade el no ser capaces de reunir dinero suficiente para regalar a sus hijos juguetes, ropa deportiva, material escolar; e incluso, no alcanzar por lo menos una vez, el poder llevarlos a comer un día una pizza en familia, o ir al cine a ver una película durante todas la vacaciones navideñas. Es decir, no sólo no tienen regalos, sino que tampoco pueden disfrutar de muchas de las ofertas de ocio diseñadas exclusivamente para las clases medias.

Con la vuelta de los niños al cole y al reencontrarse con sus compañeros, muchos narrarán con alegría una lista de regalos y acontecimientos de fiesta cuasi interminable. Otros, tendrán mucho menos qué decir y vivirán con dolor interior que hay niños de primera, segunda y tercera. Los niños, una vez más, son los más vulnerables en nuestra sociedad.

El voraz márketing desarrollado para fomentar el consumismo navideño nos vende un mundo perfecto en la sobre-abundancia. Sin embargo, nada más lejos de la realidad que vivimos a nuestro alrededor: la sociedad, obesa de compras y luces de neón, deja a un lado los hijos de los padres que carecen de trabajo, los hijos las familias rotas, los hijos de los enfermos… deja a un lado a hijos de Dios, a los más pequeños.

En este contexto, me ilumina la razón y el corazón la escena de la Sagrada Familia en Belén, es decir, la Navidad de Jesús. Fruto del amor de Dios por los hombres, el niño Dios nació en un portal, ni casa ni posada; no tenía ni cuna, pues nació en un pesebre donde comen los animales. ¿Se puede ser un niño más pobre? Muchas veces pienso sobre las preocupaciones de sus padres María y José: ¿os imagináis cuan preocupados estarían sobre sus necesidades básicas para el cuidado del niño? La alegría de tener niños es inmensa e inigualable, pero, dejemos a un lado la sobrecarga de las navidades ñoñas y caramelizadas, y veamos lo que no se puede esconder: que en ese portal, también había un rastro de necesidad humana.


Entonces, ¿qué regalar en estas navidades? Un regalo es una muestra de generosidad, afecto y gratitud hacia una persona que queremos. Los cristianos queremos a los pobres.

Muchas son las muestras de generosidad hacia los pobres que se manifiestan estos días: colectas especiales en las parroquias para Cáritas, recogidas de alimentos, conciertos solidarios, y así un largo etcétera. Son muchos los que quieren dar algo de sí para llevar a otros un poco de su alegría.

Me gustaría que en esta navidades todos compartiéramos un poco de nosotros y descubriéramos que lo mejor que podemos regalar estos días es darnos a nosotros mismos, como feliz regalo hacia los demás.

Pongamos lejos de nuestro pensamiento el percibir estas fechas como una pesada carga afectiva que nos obliga a compartir tiempo y dinero; por el contrario, veamos en la Navidad una llamada a convivir, un momento especialmente privilegiado para hacer rebrotar nuestro afecto y amor en familia, en comunidad y en solidaridad con los que menos tienen.

Quisiera que no hiciésemos un “corta y pega” en estas navidades, separando para celebrar solamente lo que parece más bonito, idílico y pastoril, dejando a un lado aparte la grandeza de una realidad reveladora y sanante para el hombre de hoy: el misterio de la Encarnación de Dios. Jesús nació pobre en el mundo, vivó pobre y murió pobre, para luego resucitar rico en amor y misericordia; y con ello reconciliarnos cada día, haciendo de su vida una fraternal llamada a la solidaridad y a la vivencia de un tiempo nuevo entre todos los hombres y Dios.

En Navidad, regálate tú.

Sé tú la alegría de la Navidad.

Texto escrito por Juan Pablo Alonso Rolle, párroco de la Unidad Pastoral de As Pontes

PATRIMONIO PONTÉS XXXIII

Seguimos na Parroquia de Goente e imos cun exemplar de cruceiro, dos poucos coñecidos, e que para ser sincero eu descoñecía a súa existencia, non oíra falar del. Foi grazas a un veciño, natural de Goente, Rosendo, que cheguei a saber del. Supoño que para a xente que non sexa desta parroquia tamén será descoñecido. Falo do:

CRUCEIRO DE REBOREDOS (GOENTE), LUGAR DA CRUZ



Coido que este cruceiro non está citado en ningún dos traballos escritos sobre cruceiros desta zoa, polo tanto é inédito e, unha vez máis confírmase que o patrimonio coidado polos veciños consérvase moito mellor ca o coidado polas institucións, pois agás pola vexetación que o cubre non ten alteracións.


Localización:
Atopámolo na marxe dereita da pista, indo de Goente cara Reboredos e unha vez pasado este lugar e o rego que hai despois. Rodeado de pinar e confundido cos piñeiros, atópase o cruceiro. Está feito en pedra do Forgoselo e, polas informacións, foi feito no Forgoselo.


Plataforma:
Está formada por tres gradas, aínda que só son visibles dúas a duras penas, pois están cubertas pola vexetación. Mais a base de buscar, atopei a terceira grada que debe facer de asento. A zoa está bastante cuberta pola vexetación, polo que facer unha foto desta terceira grada non foi posible.
É unha grada de tipo cuadrangular.


Pedestal:
Está formado por un bloque paralelepípedo rectangular, moldurado na súa parte superior.
Na parte frontal leva unha inscrición bastante ilexible polo paso do tempo, e pouco puiden sacar en limpo na súa lectura. Aprécianse letras soltas en catro liñas:

E G O A E S T E

E P E S T E

F N O D O Z E

A Ñ O D E 1 9 6 0?


As letras están moi gastadas, pola calidade do granito (que non é boa para gravar letras), xa que é dun grao moi groso, polo que se desfai con facilidade. A parte onde van as letras está máis rebaixada co resto das caras.


Varal:
É un forte e groso varal ou fuste. A sección do mesmo é cuadrangular no inicio e no remate, e na maior parte de sección octogonal. Está bastante cuberto polos liques e non se aprecia ningunha inscrición nel, nin ningún elemento decorativo.


Capitel:
O capitel é de forma tronco piramidal cuadrangular invertido e moi moldurado na parte superior, cunha moldura no medio a xeito de bocel. Como o varal, semella forte e sólido. A súa superficie é lisa non apreciándose ningún elemento de ornamentación no mesmo.


Cruz:
Atopámonos coma no resto do cruceiro cunha cruz grosa e forte, traballada, máis carente de imaxes no anverso e no reverso. Sen inscricións aparentes. De sección oitavada ou octogonal e cos brazos rematados de forma frorenzada con botón central. O remate inferior da mesma e que encaixa co capitel, é cadrado.
Non leva imaxes do Cristo nin da Virxe.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración.

PATRIMONIO PONTÉS XXXII


Seguindo en Goente, imos ver outro exemplar de cruceiro incompleto, se cadra, dos máis vellos dentro deles, pois ten unhas características moi especias que así o parecen confirmar. Falamos do:


CRUCEIRO GOENTE-FINCA PARTICULAR


Este cruceiro pódese clasificar dentro dos incompletos, pois carece de imaxe da Virxe, as outras partes tenas todas. É un exemplar de cruceiro que, posiblemente sexa bastante antigo pola posición do Cristo, xa que está pegado á Cruz, feito que ocorre nos exemplares máis vellos. O material do que está feito é granito.


Por outra banda, pódese dicir que é un cruceiro bastamente labrado o que tamén pode ser outro argumento que avale a súa antigüidade. Mais, aparentemente, non hai elementos (inscricións) que indiquen o ano da súa feitura nin outros datos.


O feito de que a cabeza do Crucificado, ombreiros e corpo, brazos e pernas estean pegados á cruz o identifica cos cruceiros con máis anos.


Sería interesante dispoñer de máis datos sobre el.


Localización:
Está situado nunha finca particular, case enfronte da praza da Igrexa de Goente, na outra banda da estrada que vai a Pontedeume (banda dereita segundo se vai dende As Pontes).
Coma en moitos outros casos, aquí non se respectou o Patrimonio por parte das eléctricas, pois como non lle chegaba o poste de luz e teléfono de madeira, puxéronlle un de formigón ao pé.
Ao estar nunha propiedade privada as fotos foron feitas dende a estrada e se cadra non se aprecian moi ben as partes.


A Plataforma:
Está formada por dúas gradas, grosas. Ou case, tres; pois o pedestal semella ser unha terceira grada. Outra característica dos vellos cruceiros é que o pedestal non se diferencia moito das gradas. Neste caso, practicamente é igual no grosor que as outras dúas gradas


O Pedestal:
É un prisma de base cadrada, semella ser unha grada máis. Nel vai encaixado o varal. A simple vista non se aprecia inscricións nin relevos. É dicir, é simple e liso.


O Varal:
É un varal curto, de sección cadrada e groso. Dá a impresión dunha labra basta, coma todo o cruceiro.


Non se aprecian nel inscricións nin imaxes.
Vai encaixado no pedestal prismático. Semella ser un pouco máis ancho na parte inferior ca na superior, é dicir, que vai estreitando cara arriba.

Capitel:
O capitel é de xeito tronco piramidal cuadrangular invertido, con remate na parte superior. Sen adornos, é dicir, liso.


É un capitel basto, pouco traballado. Tamén pódese dicir, que ao igual co resto do cruceiro, esta peculiaridade confírelle a antigüidade que en todo el se pode apreciar.


A Cruz:
É un exemplar de cruz grosa e de brazos curtos, case que iguais. A sección da mesma é cadrada. Coma o resto do cruceiro está pouco traballada. O seu grosor da cruz é igual ao do remate do varal na parte inferior do capitel, é como se fose unha continuidade do varal na parte superior do capitel.


Os remates dos brazos horizontais son con botón central en forma de cruz ou aspa, que é algo novo nas cruces da zoa atopadas ata o de agora. É o que se chama remate en “punta de diamante”. Mais o curioso é que os remates deste tipo as arestas que forman a punta de diamante veñen dende os vértices da cara do brazo, e neste caso non é así. Sobresaen no centro da cara. Outra peculiaridade máis deste exemplar.

A Cruz Anverso, O Cristo:
É unha representación moi esquemática do Cristo. Este vai pegado ou unido á cruz na súa totalidade. (Aínda que na testa semella unha pequena separación na parte superior).


Cabeza ladeada á dereita. Sen cartela de INRI.
Leva os brazos pegados á cruz, coas mans abertas e suxeitas por un cravo cada unha. Pano de pureza sen cordón visible e sen nó, aínda que semella anoado á dereita (posiblemente a erosión co paso do tempo fixo desaparecer o nó).


As pernas lixeiramente separadas e pegadas á cruz, o pé dereito moi ladeado para montar sobre o esquerdo e atravesados, ámbolos dous, por un cravo.


En definitiva, unha representación antiga do Crucificado.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración.

PATRIMONIO PONTÉS XXXI

Toca hoxe falar dun cruceiro incompleto e de interior de cemiterio. Dentro dos nosos cemiterios ponteses non contamos con moitos que teñan un cruceiro dentro del, fóra si, mais no interior non. Estou a falar do cruceiro do Cemiterio de Lourentín-Goente.

CRUCEIRO DE GOENTE-CEMITERIO LOURENTÍN


Cruceiro de cemiterio. É un cruceiro dos incompletos pois fáltalle o Cristo e a Virxe, no seu canto atopámonos cun sudario na Cruz.
Exemplar relativamente recente (do ano 1969, segundo reza no pedestal) e goza dunha boa conservación, preto del hai unha mesa ou pousadoiro para poñer o cadaleito e rezarlle os responsos denantes de enterrar o defunto.

Localización:
No interior do cemiterio de Lourentín-Goente, atopamos este exemplar de cruceiro, feito en pedra de toelo.
Está situado no medio do cemiterio, fronte á entrada principal.

Plataforma:
A plataforma está composta de tres gradas, a primeira e máis grande está, na súa maior parte, metida na terra.
É de tipo cuadrangular e de feitura fina, isto é, de cortes moi logrados e rectos, é dicir, uso de maquinaria na súa realización coma na das outras partes do cruceiro.
A altura dos chanzos non é moita.

Pedestal:
O pedestal é prismático, concretamente un prisma de base cuadrangular. Vai liso na súa superficie e leva labrado un texto co nome do doante xunto coa data de feitura:

DONADO POR
MARIA GRE-
GORIO DURAN
1969


Este texto indícanos a persoa que o doou e o ano. Datos que se aprecian nos cruceiros máis recentes e non tanto nos antigos onde son máis escasos de atopar, ben porque non os poñían, ben pola erosión producida co paso do tempo, dado que algúns teñen moitos anos, máis de douscentos.

Varal:
É de sección cadrada na base (onde encaixa no pedestal) e na parte superior (onde encaixa no capitel) o resto vai achafranado o que lle confire un aspecto de sección octogonal irregular.
Trátase dun varal liso, sen relevos; relativamente alto.

Capitel:
O capitel, ao igual co varal, é liso, sen relevos; de feitura tronco piramidal de base cuadrangular e invertido, de arestas curvas.
Leva molduras rectas na parte superior e na inferior.

A Cruz:
A cruz é de sección cuadrangular, alta e lisa; coas arestas lixeiramente achafranadas, case que inapreciable. Nos brazos horizontais leva colocado o sudario.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración.

PATRIMONIO PONTÉS XXX

Cando escribo estas liñas, descoñezo se esta parte do cruceiro que queda (a cruz) e da que vou falar segue aínda existindo; mais é un exemplo do que está a acontecer con moito do noso patrimonio que segue a ser o gran descoñecido e pouco valorado aínda por moita xente.


O SANTO CRISTO DA FAEIRA


Cruceiro que na actualidade xa non está no lugar que debera estar e que podería incluílo no apartado dos cruceiros desaparecidos, mais como aínda o localicei (o que queda del), métoo neste apartado por non estalo de todo. J.J. Burgoa, di que é probable que sexa do S. XVI ou principios do XVII. Persoalmente, cando o vin, pensei que debía ser moi antigo, pola erosión e por estar todo el feito nunha soa pedra (cruz e Cristo) e polo seu grosor , a talla en si, e algunhas características máis.
Din con el grazas a a D. Eladio Puentes Balsa, que me levou ao lugar onde está actualmente, sen a súa axuda inestimable nunca o tería localizado. Engadir que tanto D. Eladio como a veciña coa que falei, referíanse a el como o Santo Cristo da Faeira. Así é como era coñecido, e aínda hoxe se coñece.


Situación:
Atopámonos este cruceiro, o que queda del, en medio dos ferros dun alpendre que hai na finca na que estaba encravado, no lugar da Faeira, e a poucos metros da empresa “Queixos da Faeira”. Orixinariamente estaba nunha encrucillada de camiños e cando foron amañados e ampliados meteuse para a finca, logo o dono da mesma apropiouse del e retirouno para o seu alpendre ao pouco tempo de aparecer no xornal “A Voz de Galicia” e no artigo da revista ABRENTE.

A Cruz:
Falamos dunha cruz grande e grosa, polo que deduzo que o cruceiro orixinal tamén tivo que ter un tamaño considerable.
A cruz é de sección cuadrangular, moi grosa e rematada, nos brazos horizontais cuns saíntes case rectangulares de menores dimensións cos brazos, e que ponderan ser restos dalgún tipo de talla.


Sobre a cabeza do Crucificado leva unha cartela onde debía ter as letras de INRI moi gastada e na que non se le nada. Cristo e cruz semellan estar labrados na mesma pedra, sendo un todo.
Na súa parte inferior estreita un pouco, o que me indica que estaba metida, orixinariamente, nun capitel.
Non teño dúbida de que falamos dun exemplar moi antigo de cruz.

O Cristo, está moi ben traballado, aínda que ao igual que a cruz, está moi erosionado polo paso do tempo.
Leva coroa de espiñas, aínda que moi erosionada. Cabeza caída cara á dereita lixeiramente. Ollos caídos, pelo longo e rizado, con barba curta. Pano de pureza con nó á dereita e moi voluminoso. Mans pechadas, con cravos nelas. O pé dereito cravado enriba do esquerdo. Nos pés dá a impresión de que non foron moi traballados, incluso resultan algo curtos en relación ao resto do corpo.

A cabeza está partida. A sorte é que aínda se conserva, o que non sei é por canto tempo, pois en calquera momento cae e esnaquízase.


Este patrimonio de arte popular moitas veces non está o suficientemente considerado, se cadra por unha falla de cultura patrimonial, de non saber o que representa todo isto, de non sentir a nosa identidade, o noso ser, a nosa orixe. De valorar máis o de fóra que o que temos, de rexeitar as cousas por vellas ou antigas, de descoñecemento, nunha palabra.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración.

PATRIMONIO PONTÉS XXIX

Damos un salto xeográfico no concello, e de Bermui imos ao Caneiro e nesta ocasión falamos do Cruceiro ou Cristo do Caneiro, concretamente o que hai a carón da pista que baixa a este lugar, a man esquerda, e nunha das súas curvas.


CRUCEIRO DO CANEIRO-PISTA.


Cruceiro de tipo cruz alta, practicamente todo el é unha cruz, con algunha peculiaridade como é a de estar pintado de branco.
Está composto por tres partes diferenciadas: grada, pedestal e cruz alta.
Este é un claro exemplo do que se chama polo noso concello un “Cristo”.


Localización:
Situado na marxe esquerda da pista que vai dende As Pontes ao Caneiro, xusto nas curvas pronunciadas que hai mesmo antes do acceso á área recreativa ou merendeiro.


Plataforma:
Leva coma unha grada feita de laxes de pizarra ou o de ollo de sapo, pois o estar pintadas non se aprecia moi ben. É bastante grosa, o que axuda a erguer o cruceiro.


Pedestal:
Está formado por unha soa pedra prismática cuadrangular e algo achafranada na parte superior. Nela vai encaixada a cruz, nun encaixe cadrado. Como o resto do cruceiro, está pintada de branco.
O material semella ollo de sapo.

A Cruz:
É unha cruz alta, lisa e pintada de branco. Non se lle aprecian inscricións nin relevos.
Os brazos van algo frorenzados, pero con remate a xeito de punta de diamante.
A sección é cuadrangular achafranada (octogonal irregular).
Ao estar pintada non se distingue ben o tipo de pedra, mais parece de granito, aínda que é difícil aseguralo.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración.

PATRIMONIO PONTÉS XXVIII

Falamos hoxe doutro cruceiro incompleto que, a día de hoxe, penso que xa non está en pé. Refírome ao cruceiro do cemiterio de Bermui, que cando o visitei por primeira vez estaba deteriorado pero en pé e cando volvín por segunda vez, xa faltaba a cruz. Mais aínda que xa non estea en pé voume referir a el coa finalidade de que quede testemuña de que existiu.


CRUCEIRO DE BERMUI-CEMITERIO




Localización:

Nun dos ángulos que forma o peche do cemiterio de Bermui. E que dá á estrada. Concretamente enriba do muro do cemiterio. O mesmo muro fai de elevación do cruceiro.


Plataforma:
Exemplar carente de plataforma propia. O mesmo muro de peche do cemiterio é a súa plataforma e elevado pedestal.


Pedestal:
O pedestal ten forma prismática cadrada e tronco piramidal cadrado ou achafranada na parte superior.
Non é moi alto, e está apoiado directamente no muro de peche.


Varal:
É un varal curto, non moi groso e de sección cadrada achafranada ou octogonal irregular.
Está moi deteriorado, sobre todo na súa parte superior, baixo o capitel e do lado dereito, segundo se olla, concretamente a parte que dá ao interior do cemiterio.
Na parte inferior e superior, onde encaixa no pedestal e no capitel respectivamente, é de sección cadrada.
É un varal liso, sen inscricións nin relevos visibles.
Está feito en pedra de gra.


Capitel:
O capitel e tronco piramidal cadrado e invertido, con molduras inferiores e superiores e unha media escocia entre ámbolas dúas.
Na parte superior tres molduras e na inferior unha.
Tamén está elaborado en pedra de gra e semella moi vello e deteriorado.
Non presenta relevos.
O seu tamaño é pequeno.

Cruz:
O característico desta cruz, que semella bastante antiga, é o curto que son os brazos superiores e que son case iguais ao vertical alto.
É unha cruz ben traballada, con remates frorenzados, con botón central. De sección octogonal e feita en pedra granítica. Na cruceta apréciase unha zoa circular, coma se no seu día tivese algo representado nela e que hoxe non se aprecia.
Tanto a cruz coma o capitel semellan ser máis antigos co varal ou fuste.
Non leva imaxes.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración.

PATRIMONIO PONTÉS XXVII

Na parroquia de Bermui, concretamente no lugar da Torre, atopámonos dificultosamente con este cruceiro incompleto e semi-agachado. Tamén é dos cruceiros pouco ou nada coñecidos, agás na zona.


CRUCEIRO DA TORRE-BERMUI



Atopámonos con outro cruceiro que tampouco estaba documentado e que se se conserva foi grazas a actuación de D. RAMIRO FREIRE MACEIRA e aos seus fillos, que o salvaron de quedar enterrado no camiño cando fixeron a pista que por alí pasa, pois estaba situado no que hoxe é a mediana da pista. De non ser por eles correría o mesmo camiño que o outro que había trescentos metros máis adiante que se perdeu ao facer a pista porque ninguén mirou por el.

Localización:
Situado nunha das marxes da pista no lugar da Torre e metido no linde da finca de D. Ramiro Freire e fillos. Con dificultade de observar pois os loureiros e outras árbores o agochan

É un cruceiro incompleto, pois está carente de imaxes na cruz e sen gradas visibles, aínda que pode que estean debaixo do mato e enterradas no valado. A simple vista é un cruceiro de tamaño pequeno feito en pedra de gra.

PEDESTAL:
É un prisma cuadrangular, sen inscricións visibles, aínda que por mor das ramas non o puiden ver ben.

VARAL:
Estamos ante un exemplar de varal curto, cadrado no seu inicio e no seu remate e bastante achafranado no medio, dándolle un aspecto octogonal. En aparencia, tamén liso.

CAPITEL:
É do tipo tronco-piramidal invertida, liso, sen relevos. Na parte superior é cadrado.


CRUZ:
A cruz é un exemplar de brazos desiguais e non moi grande. Non leva inscricións visibles, nin imaxes. É de sección octogonal.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración