Archivo de la categoría: Sin categoría

PATRIMONIO PONTÉS XV

Seguindo cos nosos cruceiros completos imos hoxe cun exemplar que, orixinalmente, debeu de ser uns dos máis bonitos do noso concello. E digo orixinalmente porque foi restaurado. Estou a falar de:

CRUCEIRO PARROQUIAL DE SAN XOÁN DO FREIXO. O FREIXO-IGREXA:

Situación:

Achegado a Igrexa Parroquial de San Xoán, está afastado dela pola pista que pasa entrambos, posiblemente no que noutrora fóra unha encrucillada de camiños, pois alí coinciden catro, o que o convirte nun cruceiro de Igrexa e de encrucillada ao mesmo tempo.

Plataforma:
É cuadrangular, de catro gradas. A primeira moi alta, case que o dobre das outras. Esta feita en pedra de ollo de sapo e algo cimentada por riba nalgunhas zoas.

Pedestal:
A forma do mesmo é de tronco piramidal, aínda que na parte inferior é un prisma cuadrangular con inscrición e relevos da Paixón, Vía Crucis, na parte piramidal.
A inscrición infórmanos de quen o mandou erixir e lese moi ben pois ten as letras repasadas con pintura, di:

ESTE CRUCIFIJO FUE
PUESTO POR JOSE
BELLAS

Os medio-relevos relativos ao Vía Crucis, representan a Xesús coa Cruz ás costas, a caída, a flaxelación, e a axuda recibida camiño do Calvario. Van nas catro caras do mesmo e están moi ben conservados. É un pedestal único nesta zona e no que se aprecian ben as representacións coma tamén a inscrición.

O Varal:
O varal é cadrado, no seu comezo e no seu remate, e logo octogonal, pois vai con chafrán nas arestas e rematados os chafráns en puntas de frecha.
Na base cadrada do mesmo leva unha inscrición, concretamente o ano no que foi erixido:

AÑO
DE
1899

Na parte cadrada superior leva outra inscrición que non está moi claro a que fai referencia, concretamente:

Nº 53

Pola parte frontal leva en medio-relevos, os símbolos da Paixón. De abaixo a arriba: escada, disciplina (látego ou flaxelo), tenaces, martelo e tres cravos. O seu tamaño non é moi grande, máis ben pequeno, polo que a altura está lograda grazas a altura das gradas, superior á de outros exemplares. Está feito, xunto co pedestal e o capitel, en pedra de granito.

O Capitel:
Leva un capitel de forma cuadrangular, con ábacos curvilíneos nas esquinas e testas de anxos no centro entre as volutas esquinais. Os anxos van alados, chegando as ás, pola parte de abaixo, dunha voluta á outra. Non é un capitel moi grande, mais está en proporción do resto do conxunto. As ás, en comparación coas de outros cruceiros, son pequenas. E as caras dos anxos, labradas bastamente.

A Cruz:
A Cruz é unha cruz grega de sección octogonal. Leva os brazos rematados con rosetas.

A cruz anverso, o Cristo:
É un Cristo de canon pequeno coma o resto do cruceiro. Inclina a testa –que vai coroada de espiñas- cara a dereita, enriba dela leva o letreiro ou cartela de INRI lexible, rectangular horizontal e estreito. Os ollos pechados e o pelo longo. As mans abertas cun cravo cada unha. Corpo pouco traballado, as costelas están suxeridas, e os pés cravados xuntos o dereito sobre o esquerdo.
Leva pano de pureza, sen cordón, anoado á dereita.


Conserva restos de policromía no corpo e no pano de pureza, polo que é posible que no seu día estivese pintado.


Segundo as miñas informacións é unha reprodución do orixinal en cemento, pois xa hai anos, rompera a cruz. Polo que toda esta parte, Cristo, Cruz e Virxe, é unha reprodución en cemento do orixinal.

A cruz reverso, a Virxe:
A Virxe é unha representación da Piedade. É unha imaxe sinxela cun Cristo xacente, pequeno e en posición horizontal no colo.


O curioso é que leva as mans en posición de rezo e o Cristo dá a sensación de que vai apoiado nos seus xeonllos.


A imaxe vai apoiada nunha peaña sinxela e circular.


Coma o resto da cruz é reprodución en cemento.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración

PATRIMONIO PONTÉS XIV

O exemplar de hoxe non é moi coñecido, agás polos veciños da zona, e poucas veces ou case nunca apareceu nomeado en relacións de cruceiros do concello. Falo do

CRUCEIRO DA PEDRAFITA:

Cruceiro situado no medio da maleza e ao pé da pista. É un cruceiro onde están presentes os símbolos da Paixón. Con inscrición e elaborado todo el en pedra de granito.

Localización:
No lugar da Pedrafita, preto da casa dos de Silva, e ao pé da pista da Pedrafita.

Gradas:
Cunha soa grada visible, as outras non se aprecian por mor da terra e da herba ou porque só ten unha grada. É cuadrangular. É moi probable que teña, como mínimo, outra máis.

Pedestal:
É de xeito tronco piramidal cuadrangular, con inscrición nos catro laterais. Na parte baixa é un prisma cuadrangular para logo ir transformándose en tronco piramidal, moi semellante a outros xa vistos.
Leva inscrición nas catro caras, practicamente, ilexible. Nun dos laterais pódese apreciar unha data: 1898? Non está moi clara. Tratei cun xiz branco remarcar as palabras, pero pouco saquei en limpo, nunha delas algo do que se le é:
DEBOCIÓN DE
………………….
FERNÁNDEZ?….
…………………….
………FILOMENA
…Z..AÑO D 1898?

Noutro lateral, o da cruz anverso, lese algo así como:
……………..
…IERA ORACI
ÓN APROBADA
AL..IGLESIA E
..A…DESTA..
…………………….

Nun terceiro lateral, ao final parece poñer SIENDO OBISPO, mais non estou de todo seguro, pois a lectura é dificultosa, practicamente non se le nada (como no cuarto lateral) pola erosión da pedra, mais si se ve que hai inscrición neles. Mágoa que estes datos se perdan, pois con eles pérdese información das persoas que o mandaron erixir, do ano, das intencións polas que se erixiu…

Varal:
É cuadrangular no comezo e no final. Na parte superior vai con moldura de xeito recto, como potenzado. Octogonal polo resto, xa que leva chafrán con remates de punta de frecha. Leva símbolos da Paixón, de abaixo a arriba: escada, espada, tenaces, martelo e tres cravos. Neste caso non aparece representado o flaxelo.
Na parte cadrada superior leva catro figuras xeométricas, unha a cada lado e compostas por un rombo con botón central, e catro botóns angulares exteriores ao rombo. Son coñecidas estas figuras co nome de losanges.
No lateral da cruz anverso, ten unha rotura visible que vin dende o rombo ou losange ata a moldura recta superior na que remata o pedestal. Falta un anaco de dita moldura.

Capitel:
De xeito tronco piramidal invertido. En cada cara dúas volutas e anxo con ás no medio.
Polo lateral, correspondente ao Cristo, está deteriorado, concretamente nas volutas e na unión co varal.

Cruz:
De brazos desiguais, curtos e de sección octogonal e rematados a xeito florenzado con botón central. É de brazos curtos e non moi grosa.

Cruz anverso, o Cristo:
Imaxe do Cristo desproporcionada, con brazos e pés curtos e cabeza grande en referencia ao resto do corpo.
Leva a testa inclinada cara á dereita e cunha coroa de espiñas, enriba dela, o letreiro de INRI lexible. As mans abertas e en cada unha un cravo, ao mesmo que outro nos pés. É dicir, tres en total. O pé dereito sobre do esquerdo e apoiados enriba dunha caveira. Simboloxía do triunfo sobre o pecado.
Manto de pureza con cordón atado á dereita.

Cruz reverso, a Virxe:
Imaxe deteriorada na parte inferior dereita. É unha imaxe da Dolorosa.
Enriba da testa leva unha M (maiúscula) símbolo de María.
Imaxe cuberta toda ela por un manto, cuxos pregues caen por debaixo dos brazos. Mans cos dedos entrelazados e puñal cravado no peito.
O tamaño da imaxe é pequeno e desproporcionado ao tamaño da cruz. Está apoiada a imaxe sobre o capitel, parece que lle saen os pés por debaixo do manto. Pero ao estar deteriorada na parte baixa, tamén poderían ser restos dunha peaña, non o teño claro.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración

DIARIO DE UN SACERDOTE EN EL RURAL

Lunes 4 de Julio

Hay ciertas preguntas que un cura puede hacer sin temor a la respuesta. Hoy, por ejemplo, le he preguntado a una mujer mientras me contaba su vida, nada fácil por cierto: ¿y cómo te va en tu matrimonio…? Simplemente me va, me ha respondido ella. No me quejo nunca, ha añadido. A los que me quieren les alegro cuando les digo que me encuentro bien. Y a los que no me quieren no quiero alegrarles diciéndoles que me encuentro mal.

Luego ha venido su pregunta. Todo el que pregunta debe exponerse al riesgo de ser preguntado: ¿y por qué los curas no se pueden casar como los demás? Así estarían menos solos. Esta pregunta la vengo escuchando ya muchas veces en mis aldeas. Y, cada vez que la escucho, pienso que no suena como en los medios de comunicación y en los foros abiertos a la opinión pública. Aquí suena de otra manera, más natural y espontánea. Menos polémica.

La opinión pública aborda esta cuestión como un derecho, como una libertad de opción que los curas deberían tener. En la lucha por los derechos individuales y sociales que mantiene abierta una sociedad democrática, los clérigos también tienen parte. Así habría más curas…, suele decir la gente. Pero los derechos son como los caminos cuando se abren: no sabemos muy bien a dónde conducen. Ilusionados cuando empezamos el camino -cuando conseguimos que nuestros derechos sean reconocidos- ni nos preguntamos qué será de nosotros a mitad de camino.

La libertad es como el vino nuevo en las bodas de Cana. Se acaba pronto y es entonces cuando el maestresala sirve el vino añejo, que tenía reservado para el final. Los comienzos, por dificiles que sean, son siempre hermosos. Pero, ¿y el final? A mí me parece que la libertad no nos acompaña hasta el final. Que nos ilusiona pero acaba siendo solo eso, una ilusión.

Por eso vuelvo ahora a la respuesta de mi amiga. Está claro que no le va muy bien en su matrimonio. Que la ilusión que le llevó a él ya no le lleva a ninguna parte. Pero me gusta su respuesta. Sin ilusión sigue habiendo camino. Cuando una puerta se cierra se pueden abrir otras. Acaso más dulce que el principio del camino sea el camino mismo, el vivir de cada día. Claro que no es tan fácil saborear su dulzura, tan poco embriagadora, tan distinta de la de los comienzos que, más que dulzura, parece amargura. Pero ahí nos encontramos mi amiga y yo, en los caminos del vivir.

Y ahora yo me pregunto ¿no habrá caminos diferentes para el casado y para el que no puede o no debe casarse? Después de todo, la vida lleva por caminos de soledad al casado y con familia y por caminos de amor y de amistad al monje o solitario…

Texto escrito por V.M.P

PATRIMONIO PONTÉS XIII

Unha vez máis seguimos cos cruceiros completos e, nesta ocasión, o facemos cun cruceiro relativamente novo, pois é deste milenio, concretamente do ano 2004. Falo do:

CRUCEIRO DE PONTOIBO-CAPELA DE SAN VICENTE


Localización:
Situado no adro da Capela de San Vicente, en Pontoibo, a carón do sarcófago antropomorfo do Santo, é un cruceiro de recente factura pois, segundo reza unha placa en aceiro inoxidable, foi erixido o día 8-1-2004. O traballo do mesmo semella un certo estilo bretón ou celta, principalmente no capitel e nas figuras da cruz. Está feito en pedra de gra. É un exemplar pequeno, é dicir, non moi alto por mor de ter só unha grada ou chanzo.

Plataforma:
Neste caso temos unha plataforma sinxela, pois está formada por unha soa grada ou chanzo.
Ten forma cuadrangular e, ao igual co resto do cruceiro, feita na pedra de gra. O feito de ter unha soa grada outórgalle ao cruceiro un aspecto de baixo, é dicir, é un cruceiro pequeno, pois todas as partes son de pequeno tamaño.

Pedestal:
Coma no caso da plataforma, temos un pedestal de pequena altura. Ten forma de paralelepípedo rectangular, con mediacana na parte superior do mesmo.
É liso, non se observan inscricións nin gravados nel.

Varal:
É un varal curto, rexio e forte para o tamaño que ten, xa que non é moi alto.
A sección do mesmo é cadrada con chafráns ben marcados, levando no inicio e no remate destes uns saíntes, como podemos ver na foto (algo pouco característico nos cruceiros desta zoa, mais ao ser de nova factura os modelos de construción non son os que había noutrora).
Na parte inferior sen chafráns é bastante alta. A superior é máis curta.
É un varal liso, sen relevos nin inscricións.

Capitel:
O capitel, coma o resto do cruceiro, é modernista na súa realización non no contido. Neste adáptase aos pautas, é dicir, leva volutas angulares e cabezas de anxos con algo por baixo que semellan ás (por iso digo que a realización é modernista, pois cabezas, ás e volutas non seguen os modelos tradicionais).

Cruz:
Trátase dunha cruz pequena, de brazos curtos e de remate frorenzado con botón central. De sección cadrada e non moi grosa.

Cruz anverso, o Cristo:
Neste caso é unha figura pequena a que nos atopamos e tamén de tipo modernista, non semella nada do visto ata o de agora. As faccións da cara están pouco traballadas, destaca a barba e os ollos, redondos e saltóns. Leva coroa de espiñas e con carteleira enriba, aínda cas letras (INRI) non se aprecian. A testa, moi lixeiramente inclinada cara adiante.
Os brazos son curtos. Leva as mans abertas cun cravo en cada unha delas, e outro nos pés. Ao revés da maioría, a perna esquerda apoia sobre a dereita, cun outro cravo nos pés. Leva pano de pureza moi esaxerado, con pregues moi grosos. As costelas están moi marcadas.

Cruz reverso, a Virxe:
A Virxe, coma o resto do cruceiro, tamén é de feitura modernista, sen adaptarse aos modelos de construción típicos.
Semella ser unha Virxe do Carme, con Neno no colo. Leva o corpo cuberto por un pano moi esaxerado que lle tapa dende a testa ata os pés. Apoia directamente no capitel.
A figura do Neno está pouco máis que marcada, sen traballar, o mesmo cas mans da Virxe. As faccións da cara, tamén están pouco traballadas na imaxe de María.

Texto e fotografía aportados por D. Xose María López Ferro, director do Museo Etnográfico Monte Caxado de As Pontes, a quen agradecemos o seu traballo e colaboración.


























PATRIMONIO PONTÉS XII

Seguindo cos cruceiros completos imos ver hoxe un fermoso exemplar de cruceiro con pousadoiro e que é de mediados do século XIX.

CRUCEIRO DE RIBADEUME – O CAMPO

Localización:
Situado nun lugar de encrucillada e ao mesmo tempo no lugar do antigo campo da festa. Nun lugar de encrucillada pois está no cruce que hai na estrada As Pontes-A Faeira e a pista que colle ao pé da igrexa cara a Igrexa de Santa María e ao Carreiro e ao Sixto.
Trátase dun exemplar alto e rexio, feito en pedra de gra.

Plataforma:
Formada de tres gradas rectangulares de altura media e feitas en pedra de granito. Na superior leva un pousadoiro -con media escocia lateral- para, como o seu nome indica, pousar os cadaleitos e rezar un responso pola alma do defunto, cousa habitual nos enterros dalgún día e costume ou práctica que hoxe está desaparecida. Tamén aproveitábase para remudar os levadores, en traxectos longos. Ás veces, era empregado para pousar un ramo de flores, exvotos, esmolas…

Pedestal:
Alto con escocia nas catro caras, con molduras (superior e inferior) e erguido sobre un tronco prismático cuadrangular.
Leva a inscrición na parte baixa da cara da cruz anverso, co ano no que foi erixido, 1863. Di así:

AÑO DE 1863

Fuste ou Varal:
De sección octogonal, rexio e longo. No inicio e no final e de sección cadrada. Na parte superior está encintado pois ten unha fendedura (como logo veremos tamén ten algunha que outra rotura).
(Estes cruceiros situados preto das estradas están sometidos a un maior risco de sufrir algún contratempo, pois os camións, tractores e demais maquinaria pesada poden danalos con facilidade ao menor despiste dos condutores. Debera contar con algún tipo de protección ao seu arredor para evitar as aproximacións innecesarias e perigosas).
É un varal liso, sen inscricións nin relevos.

Capitel:
É un capitel non moi finamente traballado, de tipo cuadrangular en astrágalo e liso. Leva volutas angulares pouco elaboradas; no medio delas, testas de anxos con ás (tamén pouco traballadas).
O tamaño non é moi grande, podendo dicir que nos atopamos ante un capitel pequeno.
Vai encintado, posiblemente por rotura, na unión co varal.

Cruz:

Temos neste ocasión unha cruz de sección octogonal con inicio cadrado no capitel. É unha cruz de grosor medio e co remate dos brazos horizontais e brazo superior en florenzado con botón central.

Cruz anverso, o Cristo:
A imaxe do Crucificado deste cruceiro é de tamaño medio, tirando a pequeno. Non é unha imaxe moi traballada, isto apréciase nas faccións e no resto do corpo. Destacan o pequeno tamaño do pano de pureza e as costelas que están moi marcadas.
Leva tres cravos, dous nas mans (que van abertas) e o outro nos pés (pé dereito sobre do esquerdo). Testa lixeiramente inclinada cara á dereita, ollos pechados e moi resaltados, barba marcada e pouco traballada, coroa de espiñas e carteleira de INRI moi gastada. O pano de pureza non leva cordón e vai anoado á dereita.

Cruz reverso, a Virxe:
Imaxe dunha Virxe en actitude orante, coas mans xuntas en actitude de rezo. É unha imaxe media, tirando tamén a pequena coma a do Cristo.
Apoia sobre dunha peaña cuadrangular con rebaixe inferior e esta, á súa vez, apoiada sobre da testa dun anxo alado.
Os pés sobresaen por baixo o vestido que leva pregues. Manto que lle cobre dende a testa ata os pés.
Trazos da faciana non moi traballados, ao igual ca no do Cristo. Ollos moi redondos e saíntes.
Destaca a anchura da figura en relación co pequeno tamaño da mesma.

Texto e fotografía aportados por D. Xose María López Ferro, director do Museo Etnográfico Monte Caxado de As Pontes, a quen agradecemos o seu traballo e colaboración.

PATRIMONIO PONTÉS XI

Outro exemplar dos cruceiros completos podémolo ver en San Pedro de Eume, moi próximo á igrexa e do que non hai datos de cando se mandou erixir nin por quen, xa que nel non se aprecian inscricións visibles ao respeto.

CRUCEIRO DE SAN PEDRO DO EUME-IGREXA

Localización:
Fronte a Igrexa de San Pedro do Eume atopamos este cruceiro de granito. Está situado no lateral esquerdo da pista, segundo se vai cara a igrexa. Hoxe hai unha pista que sube, xusto por detrás do cruceiro, cando eu o visitei, hai uns anos, había un camiño sen asfaltar.

Plataforma:
É unha plataforma rectangular formada por pedras de gra ou granito. Leva un total de tres gradas. Hoxe, co asfaltado do camiño, practicamente redúcense a dúas. Topamos unha vez máis coas malas actuacións e falta de respecto polo patrimonio e o cruceiro queda soterrado.

Pedestal:
O pedestal é liso, sen relevos nin inscricións. Ten forma de prisma rectangular con remate superior con moldura a xeito de media cana.

Varal:
No varal comezan as características especiais das que falaba ao inicio. Como a maioría dos varais da zoa é octogonal regular, comeza coma eles de xeito cadrado para introducirse no pedestal, mais este (ao contrario dos outros da zoa) non remata cadrado para introducirse no capitel, senón que o fai de forma octogonal saíndose do canon.
Leva adornos nos chafráns inferiores, a xeito de saíntes.

Capitel:
O capitel tamén se sae do canon habitual, xa que é totalmente diferente aos vistos ata o de agora.
É un capitel máis do estilo corintio, é dicir, cunha especie de follas rematadas en volutas angulares e, no medio, anxos moi traballados (cabelos, cellas, ollos, nariz, boca moi ben logrados) e coas ás apoiadas nas follas que forman as volutas e que saen dende a moldura inferior.
Ten forma de tronco piramidal cuadrangular invertida, con moldura inferior cuadrangular e, tamén, moldura superior ou ábaco, curvo.

Cruz:
Exemplar de cruz alta e feita, como o resto do cruceiro, en pedra granítica.
A sección da mesma é octogonal ao igual co varal; na base é de sección cuadrangular (no encaixe co capitel). O brazo superior pequeno con respecto aos brazos horizontais. No remate dos mesmos vai florenzada con botón central.

Cruz anverso, o Cristo:
Cartela de INRI lexible, rectangular horizontal.
Cristo de tamaño medio. Cabeza e ombreiros afastados da cruz. Leva a testa lixeiramente inclinada á dereita. Con coroa de espiñas ben marcada. Ollos pechados. Tres cravos, dous nas mans (que van abertas) e outro nos pés (o pé dereito sobre do esquerdo). Os pés van cravados directamente na cruz e non teñen apoio por baixo.
Leva pano de pureza atado con cordón á dereita.

Cruz reverso, a Virxe:
A imaxe da Virxe pertence a unha Dolorosa con sete puñais cravados no corazón e que semella soster coas mans que levan os dedos entrelazados.

Vai apoiada sobre dunha peaña pequena semiesférica e onde lle asoman os pés por baixo o vestido; zoa moi traballada onde se poden observar os pregues feitos na roupa ao redor dos pés. Dita peaña vai sobre unha pequeniña esfera.

Outra particularidade deste cruceiro é que os símbolos da Paixón, que noutros casos están no pedestal ou no varal, neste van gravados no vestido da Virxe: cravos, disciplina, martelo, escada, espada e tenaces (de abaixo cara arriba), constituíndo un raro exemplar para meu parecer, polo menos dentro do noso concello, sendo o único que ten esta peculiaridade.

A imaxe leva un manto que lle cubre dende a testa ata abaixo.

Texto e fotografía aportados por D. Xose María López Ferro, director do Museo Etnográfico Monte Caxado de As Pontes, a quen agradecemos o seu traballo e colaboración.

PATRIMONIO PONTES IX

Un exemplar dos completos é o que imos ver hoxe. Trátase do cruceiro da Igrexa de Somede. É un cruceiro de Igrexa, dos que dan a benvida ou de boa acollida, e a maior parte del está labrado en pedra de toelo, polo que moi ben puido ser feito por canteiros de Moeche.

CRUCEIRO DE SOMEDE-IGREXA

Localización:
Atopamos este cruceiro no adro da Igrexa de Somede

Plataforma:
A plataforma é de pedra de ollo de sapo, moi abondosa na zoa.
Consta de dúas gradas, a inferior, é dicir, a primeira máis grande e é o dobre de grosa ca superior.
Esta plataforma está formada só por dúas gradas e é de tipo cuadrangular.

Pedestal:
É un pedestal de tipo cilíndrico e con chafrán na parte superior, é dicir, rematado a xeito troncocónico. Sinxelo todo el, é liso, nin figuras nin escritura algunha.
Está feito de pedra de granito e ten pouca altura.

Varal:
O varal ou fuste deste cruceiro e cilíndrico e liso, non habendo representacións ou figuras nel. Está logrado, todo el, en toelo. É máis ancho na base que na parte superior, isto é, vaise estreitando carra arriba.

Capitel:
Ao igual ca na maioría dos capiteis desta zoa, é este un capitel tipo xónico e composto polos elementos típicos: volutas angulares e querubíns ou anxos alados.
Máis a diferencia dos outros ten unha base circular pola que encaixa o varal, e tamén que é troncocónico invertido, xa que non ten arestas nas caras.
Ao igual co varal, o material do que está feito é toelo.
No referente ao tamaño pódese considerar coma un exemplar de capitel grande.

Cruz:
É unha cruz bastante grande, como xa dixen, aproximadamente coma a metade do varal.
Ten unha pequena base cuadrangular, abaixo, onde encadra no capitel; e o resto é, toda ela, cilíndrica e lisa (pois aínda que semella tronco de árbore, non é nodosa).
Os brazos transversais están cortados a xeito de bisel, paralelamente.
Leva, na parte superior do Cristo, o letreiro coas letras INRI. E no reverso, unha base cuadrangular, de tipo piramidal cuadrangular invertida (aínda cas arestas laterais non son rectas, senón curvas) sobre da que vai a imaxe da Virxe.
Esta parte do cruceiro tamén é de toelo.

Cruz anverso, o Cristo:
É un Crucificado grande e estilizado.
Unha das características que sobresae ao ollalo son as súas mans, pois ten os dedos dobrados como se a dor das feridas feitas polos cravos fixese pechar as mans.
Outra das características que destaca é o tamaño da cabeza en relación co resto do corpo, pois semella estar desproporcionada xa que é bastante grande. As costelas moi marcadas.
Leva pano de pureza atado cun cordón á dereita. Ten tres cravos, un en cada man e outro nos pés. O pé dereito cravado sobre do esquerdo.
Vai separado da cruz e coa testa con inclinación cara á dereita. Por riba dela vai o letreiro de INRI. Na testa leva unha coroa de espiñas.

Cruz reverso, a Virxe:
Representa esta imaxe da Virxe a unha Soidade, erguida e apoiada sobre dunha base piramidal cuadrangular invertida de arestas curvas.
Leva a testa e todo o corpo cuberto por un manto.
As mans tenas xuntas e dereitas, en actitude de rezo.

Texto e fotografía aportados por D. Xose María López Ferro, director do Museo Etnográfico Monte Caxado de As Pontes, a quen agradecemos o seu traballo e colaboración.

PATRIMONIO PONTÉS VIII

Hoxe imos ver un exemplar de cruceiro incompleto excepcional, pois polas súas características é único no noso concello: O cruceiro da Capela de San Roque-Goente. Un cruceiro que debera estar moi coidado e que por mor do traslado está nun estado malo. É un exemplar de cruceiro con peto de ánimas, único no concello, e cunha tradición peculiar e pouco coñecida na actualidade e que logo explicarei.

CRUCEIRO DA CAPELA DE SAN ROQUE-GOENTE

Localización:
A situación orixinal deste cruceiro era no Val de Seoane, por mor das expropiacións da mina de ENDESA, foi trasladado xunto coa a capela de San Roque. Actualmente está na marxe dereita da estrada que vai de As Pontes a Goente, a altura do cemiterio de Goente, xusto enfronte. Alí se puxeron a capela de San Roque do Val e o cruceiro, preto do camiño real. O material no que está traballado é pedra de gra ou granito.

Plataforma:
Está formada esta plataforma por tres gradas cuadrangulares de granito. A primeira, a inferior, está asentada sobre unha base de cemento que sobresae do chan e que ten as medidas dela, polo que dá a sensación de que a primeira grada é máis grosa cas outras dúas.


Outra característica que ten este cruceiro na súa plataforma e que non teñen os outros cruceiros é que a súa grada máis pequena, a superior, está cortada no anverso e no reverso do cruceiro facendo de pía onde se recollía a auga que saía polos canos que hai en ámbolos dous lados do cruceiro. A grada intermedia tamén leva rebaixe nos dous lados para rematar a pía. Segundo D. Enrique, nelas recollíase a auga do Santo ou da Virxe, o levábanse os animais a beber porque San Roque (unha das figuras, a que ten o can) era o avogado dos animais. (Esta é a tradición da que falaba ao comezo e que había nesta zona, de que cando enfermaba unha vaca ou outro animal, levábase a beber a auga desa pía do cruceiro porque era avogosa para sandar aos animais enfermos; e de non poder levar ao animal, íaselle a buscar a auga para darlla).


Outro dato é que entre a primeira e segunda grada inferiores leva un caño de saída da auga do pío. E no lado que dá á capela, foi reparado con ladrillo e cemento nun tramo de vinte a trinta centímetros, xusto por riba da saída da auga. (Outro claro exemplo das restauracións chapuceiras tan habituais).

Pedestal:
Atopámonos, tamén nesta parte do cruceiro, cunha característica pouco frecuente: un pedestal dobre. Os dous teñen a mesma feitura, aínda que o inferior é máis grande ca o superior.


O primeiro é máis grande, con forma cúbica e achafranada na parte superior. Leva dous petos de ánimas, un no anverso e outro no reverso do cruceiro. O do anverso, que é o que dá cara a Capela, leva unha tapa metálica con fendas para meter as esmolas e un pecho con candado que arrinca do lateral esquerdo (ollándoo de fronte) e pasa por diante da tapa metálica. Nel tamén se poden apreciar os restos dunha inscrición, ilexible na actualidade, e que está situada na parte superior do peto; na parte inferior, case que ilexible, a data, 1800. O do reverso so conserva parte da tapa metálica; e do pecho metálico con candado, só os ancoraxes.

O pedestal superior tamén é de forma cúbica e achafranado na súa parte superior, é máis pequeno ca o inferior. No anverso leva a figura dun santo, San Roque co can. É unha talla de medio relevo, non moi grande e da que sae un tubo de chumbo da súa base por onde sairía a auga que caía na pía, “a auga do Santo”, que faría relación ao manancial que aparecera no lugar onde se refuxiou San Roque (un bosque de Roma) cando se contaxiou con chagas da xente enferma que el atendía. A figura do can alude ao can que lle levaba, todos os días, un bolo de pan para alimentalo mentres estaba doente.

No reverso atopámonos cunha talla bastante estragada na que non podemos apreciar moito. Don Enrique di que é unha imaxe da Virxe e tamén fai alusión a que outros autores apuntan a outro patrón (San Francisco?). Tal e como está a figura é algo indescifrable. Da súa base tamén sobresae un tubo de chumbo por onde sairía a auga que caería na pía dese lado.

Varal:
Atopámonos cun varal bastante curto nesta ocasión, por mor da altura do pedestal dobre acurtouse o varal para que non erguera en demasía o cruceiro.
É un varal de sección octogonal.. Os remates superior e inferior son cadrados para encaixar no capitel e no pedestal respectivamente.
Non se observa inscrición nel, polo tanto é liso.

Capitel:

É un capitel cuadrangular, de tipo tronco-piramidal invertido. Leva catro volutas angulares, pouco traballadas, so van marcadas. No medio de cada cara vai un anxo alado, tamén pouco labrado. Na parte superior e na inferior leva molduras, a de arriba é recta no canto e a de abaixo é de medio bocel.

Cruz:
A cruz é de sección octogonal regular. É unha cruz alta que ten o tres brazos superiores iguais; non é moi grosa. Leva un Cristo de metal de feitura relativamente moderna. Presenta unha zoa de fisura ou rotura, por detrás do corpo do Crucificado.

É de supoñer que orixinariamente non tivera esta imaxe metálica e sí un Crucificado de pedra, mais non o podo asegurar.

O QUE NOS DI D. ENRIQUE RIVERA ROUCO SOBRE ESTE CRUCEIRO:

Don Enrique Rivera Rouco dicía del o seguinte, no folleto díptico da XVIII Feira do Grelo do ano 1998: “O Cruceiro de San Roque en Goente. Este cruceiro, xunto coa súa Capela, estaban situados no Val do Seoane, de onde s trasladaron a preto do Cemiterio de Goente (As Pontes), co gallo da expropiación dos terreos feita por ENDESA. É un exemplar moi antigo, logrado en cantería, distinto dos existentes nesta comarca: sobre mastro hexagonal leva capitel clásico da orde corintio, con volutas nas esquinas, catro cabezas de anxo nos lados e rematando en cruz, tamén tres brazos hexagonais, coa única imaxe escultórica do Crucificado, que o facer o traslado da obra deixárona posta do revés, xa que debía mirar cara adiante en ademán de acollida e benvida ós devotos que alí se acercaran. Forman o seu basamento tres escaleiras máis dúas pezas cuadrangulares e superpostas (todo en cantería): a primeira, cara á Capela, ten encastrado un peto para a recollida das esmolas, pechado con porta de ferro forxado e xa enferruxado. Na peza superior un alto releve de imaxe de S. Roque co seu can ó lado, e entre as dúas cepas aparecen os restos dun tubo de chumbo que traía auga do manancial do Santo, caendo nun pío labrado na terceira escaleira para recollela coma cousa de virtude e incluso levaban alí animais a bebela porque S. Roque é o seu avogado. No lado contrario, ten igualmente outra imaxe en alto releve, que representa á Virxe, figura moi ruda e antiga. Debaixo, unha fornela que puido albergar a efixie doutro santo; sendo así, é un exemplar dos cruceiros chamado Loretos (modalidade da Escola italiana de Bramante, do século XV). Outros opinan que se trata dun segundo peto cousa moi inusual por ser un so Patrón.

Por esa banda hai outro pío da auga como o anterior. FEBREIRO DE 1997 Enrique Rivera Rouco CRONISTA OFICIAL DAS PONTES

Texto e fotografía aportados por D. Xose María López Ferro, director do Museo Etnográfico Monte Caxado de As Pontes, a quen agradecemos o seu traballo e colaboración.

PATRIMONIO PONTÉS VII

Outro fermoso exemplar de cruceiro que temos no pobo é o cruceiro da Capela do Carme, que pertence aos cruceiros completos e do que D. Enrique nos dicía o seguinte:

CRUCEIRO DA CAPELA DO CARME

O CRUCEIRO DA CAPELA DO CARME SEGÚN O CRONISTA D. ENRIQUE RIVERA ROUCO:
O cruceiro da Capela do Carme, é un dos poucos modelos que hai na Galicia que amosan a escultura da Virxe co Neno nos brazos, no canto dunha Dolorosa; detalle que, segundo Álvaro Cunqueiro, plasma unha alegoría á fecundidade da muller galega. Ten así mesmo, na peza superior da base baixorrelevos da Dolorosa e da Magdalena, e o relato da súa fundación que di: “Devoción de D. Fco. Bouza, natural de Grañas del Sor, Año de 1.828”, e a concesión decretada polo Bispo de Mondoñedo D. Francisco López Borricón, a quen rece diante del tres avemarías e unha salve, de cen días de indulxencia (é dicir, o mesmo mérito que practicando o xaxún ou penitencia os cen días).(Revista das Festas do Carme do ano 1981)

A min, persoalmente, este cruceiro lévama a cando eu era un neno e me levaban á misa da Patroa, a Virxe do Carme, e como había que estar fóra, pois dentro non se entraba, poñíanme á sombra dos árbores que alí había.


Tamén lembro outra cousa curiosa relacionada co cruceiro, xa que nestas datas, abondaban as instantáneas fotográficas o seu pé, pois o que máis ou que menos estreaba algunha roupa nestas festas e gustaba de retratarse.

A Plataforma:
É cuadrangular, con tres gradas visibles na actualidade. Noutro tempo tiña catro visibles, por mor da pavimentación quedou unha soterrada.


Enriba da grada superior leva o pousadoiro, do mesmo ancho que esta última e máis longo (nuns dez centímetros na parte traseira e sobre duns trinta centímetros na dianteira), dando a sensación dunha dobre planta. O material, tanto das gradas coma o do pousadoiro era de ollo de sapo a diferencia do pedestal, varal, capitel e cruz que son de granito. Esta diferencia entre a parte inferior e superior contrastaba grandemente, sendo unha curiosidade máis deste especial cruceiro. Na actualidade xa non é así, agora leva tres gradas dun granito gris que contrasta co granito da parte superior (pedestal, varal, capitel e cruz). A parte do pousadoiro foi serrada polos laterais e a pedra de debaixo é máis estreita e máis elevada ca primitiva. Trocouse a súa feitura e estética.

O Pedestal:
É de forma de prisma cuadrangular, é dicir, cúbica; aínda que na parte de enriba pecha cunha pequena curvatura ou inclinación.


Na parte do reverso ou cara que queda mirando ao Pobo, leva dous baixorrelevos: un da Dolorosa e outro da Magdalena. Representacións que poucas veces se ven xuntas nos pedestais dos nosos cruceiros galegos e, único neste Concello. As dúas imaxes van en cadansúa fornela, feitas tamén en baixorrelevo, e rematadas na parte superior a xeito semicircular.


Na cara do pedestal que dá á Avda. de Ortigueira e na que dá á Capela, leva unhas letras ou texto, ilexibles na actualidade, e que segundo recolleu o noso finado Cronista Oficial, D. Enrique Rivera Rouco, dí: “DEVOCIÓN DE D. FCO. BOUZA, NATURAL DE GRAÑAS DEL SOR, AÑO DE 1828” e a concesión decretada polo Bispo de Mondoñedo, D. Francisco López Borricón, a quen rece diante do cruceiro tres Avemarías e unha Salve, de cen días de indulxencia.


A data de 1.828 permítenos datar o cruceiro, sabendo deste xeito o ano da súa construción.

O Varal ou Fuste:
É, coma os da gran maioría desta zona, de sección oitavada ou octogonal. Mais diferente no que se refire ás representacións ou labras que nos varais ou fustes dos outros cruceiros se representan, pois é totalmente liso e sen figuras nel, cousa que chama a atención. É curto, é dicir, de pouca altura (en proporción ao conxunto) e ancho. Está feito en granito.



O Capitel:
Ten, este cruceiro, un capitel sinxelo e, ao mesmo tempo, de gran tamaño. Conta con volutas nos seus catro ángulos, sendo polo tanto de orde xónico. Leva, no medio de cada cara, un anxo alado.


Este capitel é típico desta zona de As Pontes, a única diferencia cos demais é o tamaño do mesmo, pois este é un chisco máis grande cos outros; e algunha que outra pequena diferencia coma a falta de cadeas baixo dos anxos.

A Cruz:
Leva, este cruceiro, unha cruz que, ao igual co varal, é octogonal ou de sección oitavada.


É unha cruz ben grande e que ten os extremos dos brazos abertos, en catro partes cada un; é dicir, abertos en xeito de catro pétalos con botón central.


No seu anverso leva o Crucificado. No seu reverso á Virxe co Neno no colo. É unha Virxe do Carme.

A Cruz anverso, o Cristo:
Ten este cruceiro o Crucificado ollando cara a fachada da Capela do Carme. Ten o corpo adiantado con respecto da Cruz, isto é, coa inclinación cara adiante. A cabeza inclinada cara á dereita. Na coroa as espiñas sobresaen moito, semellando ser tamén de ferro. Leva os ollos pechados. As mans abertas e un cravo de ferro en cada unha. Os pés apoiados sobre dunha caveira (símbolo segundo Castelao do triunfo sobre do “pecado orixinal”), co pé dereito cravado sobre do esquerdo (leva, polo tanto, tres cravos; dous nas mans e un nos pés). Os cravos son de ferro e sobresaen abondo, sendo un caso curioso e raro ao mesmo tempo. (Único no nos concello).

A Cruz reverso, a Virxe:
A Virxe leva o Neno Xesús no colo, constituíndo unha rareza nos cruceiros, pois a maioría levan a Dolorosa. Esta representación da Maternidade é interpretada por algúns escritores galegos, como Álvaro Cunqueiro, coma un símbolo da fecundidade da muller galega. Mais o que si representa é o infinito amor da Nai polo Neno Xesús, o seu fillo.


A imaxe da Virse ten a testa coroada, corpo cuberto por un manto, o Neno nos brazos no lado esquerdo e os pés sobre dun pequeno pedestal. Tanto o manto como a coroa confírenlle unha aparencia rexia.


A Virxe está proporcionada con relación ó Cristo. Atópase pegada á Cruz, e non está apoiada no capitel coma na maioría dos cruceiros do noso Concello.

Texto e fotografía aportados por D. Xose María López Ferro, director do Museo Etnográfico Monte Caxado de As Pontes, a quen agradecemos o seu traballo e colaboración.

LO QUE NO PUEDO QUERER

Versión audio del artículo

Una de las preguntas que me hago a menudo es la siguiente: ¿qué es lo primero? ¿la fe o el amor?

Parece una pregunta absurda pero no lo es para mí. A lo largo de la vida me he encontrado con personas sinceramente religiosas que, sin embargo, no he podido -o no he sabido- querer. Y esto por una razón bien simple: porque no me he sentido querido. Nadie puede querer a otro si primero no se siente querido por él. La gratitud es la raíz necesaria y pura del amor.

Pero, si todos buscamos al mismo Dios y Dios es, en palabras de San Anselmo…

«aquello mayor que lo cual nada se puede pensar»

¿cómo es posible que no sepamos amar algo mucho más pequeño, a saber, al prójimo? El que ama lo más grande, ¿no será capaz de amar lo más pequeño? La respuesta a esta pregunta se halla implícita en la propia sentencia anselmiana. El Dios que es lo más grande para la razón humana no lo es, en cambio, para el corazón de cada uno. Lo más grande no puede ser amado. No necesita amor porque ya es grande. Amor necesita lo más pequeño, lo frágil, lo acaso insignificante. Amando lo pequeño, lo que no cuenta para la razón ni el cálculo, es como todos nos hacemos verdaderamente grandes. Nos hacemos sencillamente humanos.

Lo leemos en el evangelio de Juan:

«El que me ama prestará atención a mi palabra»

¿Hay algo más pequeño que la palabra? ¿Más limitado? Solo puede haber una cosa más limitada que la palabra humana: el cuerpo con el que nacemos y morimos, con el que sufrimos y gozamos, con el que respiramos. Las palabras no se gastan si las cuidamos. Nuestro cuerpo, por más que lo cuidemos, se acaba desgastando. Por eso nuestro cuerpo necesita más amor que nuestras palabras. Y, por eso, la Palabra se hizo carne. Para hacerse doblemente necesitada de amor. Doblemente limitada: por ser palabra y por encarnarse en un cuerpo frágil y mortal como el de cualquiera de nosotros.

«…y mi Padre le amará…»

Si la gratitud es la raíz necesaria del amor, ¿como no vamos a sentirnos amados cada vez que amamos lo que necesita amor: la palabra de Jesús y al propio Jesús, que es la Palabra hecha carne? Al Dios que es «aquello mayor que lo cual nada puede pensarse» no es posible amarlo. Lo grande ya es grande. No necesita nuestro amor. Pero solo allí donde no hay necesidad puede haber gratitud. El Padre ama al que ama a su Hijo por pura gratitud. Y es tal su gratitud que, como podemos seguir leyendo en el evangelio de Juan…

«vendremos a El y haremos morada en Él»

Ya no hay grande ni pequeño donde hay amor. No hay señores ni esclavos. Ni propios ni extraños. Ahora sé que lo primero es el amor. Y la fe es su fruto: fruto de la gratitud, don de Dios, que no necesita nada de nosotros pero se ha hecho pequeño y necesitado por nosotros. La fe de las personas sinceramente religiosas que no he podido querer es su fe. Su Dios es «lo más grande que cabe pensar». Pero lo grande para la razón no cabe en nuestro corazón. No necesita amor.

Texto escrito por V.M.P