ORACIÓN A LA VIRGEN DEL CARMEN

Tras el repentino fallecimiento del Reverendo D. Manuel Ares el pasado martes 19 de Abril de 2022, un grupo de sus colaboradores en las parroquias de la Unidad Pastoral de As Pontes, queremos rendirle un homenaje, y continuar con su legado, mediante la publicación de una serie de documentos y archivos gráficos con el fin de preservarlos y que todo el mundo pueda disfrutarlos como a él le gustaría.

ORACIÓN A LA VIRGEN DEL CARMEN

Quiero dedicar esta oración a la Virgen del Carmen, en nombre de todos los ponteses y las personas que nos acompañan en este día.

Virgen del Carmen:

Tenemos mil dificultades, ayúdanos

De los enemigos del alma, líbranos

En nuestros desaciertos, ilumínanos

En nuestras dudas y penas, confórtanos

Cuando nos desprecien, anímanos

En las tentaciones, fortalécenos

En las horas difíciles, consuélanos

En tu inmenso poder, protégenos

En tus brazos al expirar, recíbenos.

Amén

De Fina González. Año 2018

FALLECIMIENTO DEL REVERENDO D. MANUEL ARES FERNANDEZ

Recibimos con profundo dolor la noticia del fallecimiento de nuestro hermano D. Manuel Ares Fernández ( Ribadeo 1968 – As Pontes 2022), aquel que nos acompañó en una parte de nuestro proceso de iniciación y nos regaló su enorme experiencia de fe. Que el abrazo amoroso del Señor que ahora te rodea se extienda a tu familia y la inunde de toda la paz que necesita en estos duros momentos.

La capilla ardiente se instalará a las 18h en la Iglesia parroquial de Santa María de As Pontes. A las 21h se rezará el Rosario por su eterno descanso.

La misa funeral de cuerpo presente tendrá lugar mañana miércoles a las 17h en la Iglesia parroquial de Santa María de As Pontes y a continuación tendrá lugar el entierro en el Cementerio municipal de Ribadeo.

El jueves a las 12 h tendrá lugar una misa por su eterno descanso en la Iglesia parroquial de Santa María do Campo de Ribadeo

PATRIMONIO PONTÉS II

Imos falar logo das cruces e comezamos cos cruceiros, temos arredor duns 40 entre cruceiros completos e incompletos. E aclaro esta clasificación persoal que fago: Todos os cruceiros non son iguais nas súas partes, algúns carecen de partes que outros teñen. Para min, cruceiro completo é o que ten as seguintes partes: plataforma, pedestal, varal ou fuste, capitel, cruz anverso (Cristo) e reverso (Virxe). De faltar algunha destas partes, sería un cruceiro incompleto e metendo dentro destes os chamados Cristos ou cruces altas, xa que levan, ás veces, gradas (unha ou dúas) e outras un pedestal.


Tamén poden levar: pousadoiro (onde se pousaban os cadaleitos para rezarlle un responso ao defunto cando ía camiño da igrexa-cemiterio; a capela ou peto de ánimas; relevos da Paixón, etc.

Posiblemente sexa un dos elementos máis coñecidos e máis destacadas na arte galega que Castelao definía como “Onde hai un cruceiro cáseque sempre houbo un pecado, e cada cruceiro é unha oración de pedra que fixo descender un perdón do ceo, polo arrepentimento de quén o pagou e polo sentimento de quén o fixo”.


Son cruces altas, que moi posiblemente teñan a súa orixe nos primeiros séculos do cristianismo, coa cristianización dos miliarios romanos e das pedras fitas. Colocouse sobre eles e elas, cruces e, co paso do tempo fóronse transformando nos cruceiros.

A súa finalidade é variada: nas encrucilladas transmitían protección diviña ós camiñantes, sinalaban a estación de rezo dun responso ó cadaleito cando pasaba por diante del, é o lugar arredor do que se fai a procesión o día da festa, é unha sinal externa de paternal acollida na igrexa o ermida a carón da que está, lugar onde cos rezos podemos gañar indulxencias…

E no exemplar do que imos falar hoxe, descubriremos outra finalidade moi curiosa, a razón da que por que se fixo este cruceiro.

Mais antes de falar del, imos coñecer as partes do cruceiro que citei ao comezo:


* A plataforma, case sempre cuadrangular, cunha, dúas ou máis gradas de cantería ou ben en cachotería de lousa ou gneis. É o base do cruceiro.

* O pedestal, vai sobre da plataforma, xeralmente, ten xeito de cubo ou dividido en partes, tamén pode ser cilíndrico.

* O varal ou fuste, columna encaixada no pedestal e que sostén e ergue a cruz. De feitura octogonal, hexagonal, cadrada ou cilíndrica.

* O capitel, atópase entre o varal e a cruz, vén sendo como un tronco de pirámide cuadrangular invertida, isto é, a parte máis ancha cara arriba e a máis estreita cara abaixo.

* A cruz, é a parte máis importante do cruceiro, ten a feitura octogonal, cadrada, cadrada con chafrán ou cilíndrica, aínda que tamén pode ser nodosa a xeito de tronco de árbore.

A cruz ten dúas partes: o anverso, onde vai o Cristo; e o reverso, onde vai a Virxe. Nela, tamén, pode ir: o letreiro de INRI, a caveira, a coroa, etc. Ás veces tamén se pode observar algún santo ou anxo.

Outras partes non xeneralizadas e que só uns poucos exemplares teñen son:

  • o pousadoiro ou especie de mesa que serve para pousar os cadaleitos e rezarlle o responso ao defunto.
  • a capela ou peto das Ánimas onde vai a imaxe da Virxe, santo ou ánimas; dándolle o nome de cruceiros de Loreto ou de Ánimas aos que a teñen.
    • o farol de aceite, nalgúns cruceiros colgábase un farol de aceite suxeito, polo xeral, dun dos brazos da cruz cun aro metálico e unha cadea para subilo e baixalo.
    • policromía, algúns exemplares estaban pintados, nuns casos todo o cruceiro e, noutros, só a cruz. Facíase con cores vivos e planos.

O cruceiro do que vou falar hoxe é dos que eu clasifico como incompletos, quero comezar con el porque para min foi unha sorpresa agradable descubrir no seu día a finalidade pola que foi feito. O exemplar coñécese co nome de CRISTO DE PRADA ou CRUCEIRO DE PRADA.

Imaxe do cruceiro de Prada


E quero comezar con el porque se o conservamos hoxe dentro do noso patrimonio pontés é grazas a D. Xabier Martínez como logo explicarei e engado, unha vez máis, que o noso pobo lle debe moito a este crego que estivo exercendo o seu sacerdocio aquí, nas Pontes e que traballou arreo por poñer en valor a nosa historia e o noso patrimonio.

CRUCEIRO DE PRADA-O FREIXO

Carece de plataforma, capitel e imaxes do Cristo e a Virxe na cruz. Polo que só analizaremos as que ten: pedestal, varal e cruz.


Situábase este cruceiro na entrada da pista que vai a Santomé e ao Deveso e na marxe esquerda da estrada As Pontes de Gª Rguez.-Ortigueira; pertencente á parroquia do Freixo. É un cruceiro de encrucillada de camiños.


Posteriormente foi trocado de sitio e de posición, hoxe dá a estrada e antes estaba situado no lateral da pista que vai ao Deveso e orientado cara ela. Cando amañaron a pista estiveron a piques de derrubala, pois o construtor dicía que aquelo non tiña valor. Mais un familiar (D. Ovidio García) dos descendentes de Antonio Prada, interesouse por el na Igrexa Parroquial de As Pontes de Gª Rguez. e o crego, naquel entón, Xabier Martínez, viu que estaba catalogada e documentada dentro dos Cruceiros de Galicia, fíxose unha fotocopia e levóuselle ao contratista e foi a forma de salvalo e conservalo. De non ter intervido D. Ovidio e D. Xabier, hoxe este cruceiro sería unha lembranza máis, coma moitos outros, e teríao que incluír no apartado de desaparecidos.

Pedestal:
É un sinxelo e alto pedestal feito de laxes de pedra (cachotería) da zona (ollo de sapo). Ten forma de prisma cuadrangular duns 60-70cm de altura, aproximadamente, e nel vai encaixada o varal.

Varal:
Un claro exemplo este de varal curto, de base cuadrangular e de sección octogonal irregular.
Non existen inscricións, nin figuras; polo que é un varal liso. O material do que está feito é de granito.

Cruz:
A Cruz é de sección cadrada, vai apoiada no varal. O curioso deste cruceiro é que a Cruz apoia directamente no varal e parece que vai encaixado nela polo cemento que lle deron na unión de ámbolos dous.


Neste caso temos un exemplo de cruz grega, isto é, brazos iguais. Os remates dos brazos horizontais e o superior vertical están, lixeiramente, frorenzados.


O material no que está feita non é granito coma no caso do varal, senón que é toelo ou pedra serpentina.


Leva inscrición e reza así:

POR
ANTONIO PRADA
AÑO
DE
1858

O nome e os motivos polos que se fixo:
O nome de Cristo de Prada, como xa dixen, venlle da persoa por quen se erixiu. Ten este cruceiro unha historia peculiar, pois é un cruceiro feito por “amor”, supoño que será este un motivo que nunca se recolleu na feitura dos cruceiros.


Situámonos a mediados do século XIX, cando non había moitos medios de viaxar e coñecer a outras xentes. Os mozos e mozas dunha parroquia casaban entre si e, como moito, cas e cos das parroquias veciñas se non estaban moi lonxe. A parroquia do Freixo é unha das máis extensas do concello. Dous curmáns namóranse un do outro e deciden casar. A igrexa poñía moitas trabas para facelo entre familiares. Unha das solucións era pedir a dispensa a Roma, trámite custoso e que levaba moito tempo, pois entre que ía e viña a petición podían pasar anos. O crego que levaba a parroquia naquel entón accedeu a falarlle co Bispo e conseguirlle a dispensa. En troques, el tiña que erixir un cruceiro nunha encrucillada de camiños. Como esta solución era máis económica e rápida, non o dubidou e erixiuno na encrucillada dos camiños: As Pontes de Gª Rguez., Ortigueira, O Freixo e Santomé (O Deveso). E deste xeito puido casar coa curmá. Dende entón o cruceiro leva o seu nome (Antonio Prada), cruceiro de Prada ou O Cristo de Prada.

Texto e fotografía aportados por D. Xose María López Ferro, director do Museo Etnográfico Monte Caxado de As Pontes, a quen agradecemos o seu traballo e colaboración.

PATRIMONIO PONTÉS I

Unha vez rematado cos artigos de D. Enrique e seguindo no seu camiño, o que vou tratar de dar a coñecer é un pouco do noso patrimonio material pontés que, ás veces, é descoñecido, pois nos centramos no que nos é máis próximo, sen decatarnos de que o noso concello é bastante grande e nas súas parroquias tamén hai moito patrimonio agardando a ser descuberto. Ben, pois o que pretendo con estes artigos é descubrilo á xente, dalo a coñecer, porque sabendo del é máis difícil que se perda, pois sempre haberá quen se interese por el.


Hai unha grande parte deste patrimonio (igrexas, cemiterios, cruces, cruceiros…) que dalgún xeito está relacionado directamente coa igrexa ou co aspecto cristián, outra parte ao mellor non, máis indirectamente algúns tamén (como pode ser o caso dalgún reloxo de sol, algunha ponte…).


D. Enrique descubriunos unha gran parte del nos seus artigos, polo algúns elementos son xa coñecidos, pero poida que aínda teñamos algúns sen descubrir. Por todo o noso municipio temos igrexas, pontes, muíños, hórreos, cruces, cruceiros, reloxos de sol, pedras con historia, mámoas, castros… Que sabemos e coñecemos de todo isto? En moitos casos si teremos información, noutros, ningunha; en moitos casos si coñeceremos ese elemento patrimonial, noutros, será totalmente novo para nós.


Imos por tanto a tratar de amosar algúns elementos patrimoniais.

E xa que estamos no Domingo de Ramos (o día que comezo este artigo) pois vou comezar falando dun elemento, símbolo do cristianismo, da cruz.


Dentro do noso concello hai moitísimas representacións deste elemento e tamén variada tipoloxía. Non todas son iguais, nin do mesmo tamaño, nin todas teñen a mesma finalidade.

Cruz de termino da Pedrafita



Se nos remontamos na historia do home para atopar este símbolo, inicialmente teríamos que ir á Prehistoria, nela aparece a cruz coma símbolo antropomorfo, testemuñado nos petróglifos galegos, por exemplo. Tamén poderíamos dicir que é un símbolo universal, pois aparece en case todas as culturas. En Exipto a cruz ansada “anj” simbolizou a inmortalidade. Os cartaxinenses e os fenicios a empregaban como instrumento de sacrificios a “Baal”. Os persas como “talismán” contra o mal e a morte. Para os galos un símbolo solar… E poderíamos seguir.

Os cristiáns primitivos evitaron no posible, nun principio, a exteriorización de dito símbolo para evitar represalias e por tratarse dun suplicio infame.


Vai ser no Oriente onde nacerá a cruz como símbolo representativo do cristianismo e que logo pasará a Occidente. Dende o soño do emperador Constantino, cara o 312 (“In hoc signo vinces”: Con este sinal vencerás), que precedeu a súa vitoria na ponte Milvio, e o descubrimento da verdadeira Cruz de Cristo, en Xerusalén, no ano 326, pola nai do mesmo emperador, Elena, a atención dos cristiáns cara a Cruz foi medrando.

No que respecta ao noso pobo galego, podemos ver que toda Galicia está inzada de cruces, foi un elemento moi empregado, pois é un símbolo de protección para as xentes, gandos, sementes, colleitas…

Estudando as nosas cruces pontesas, podemos dicir que temos unha grande variedade espalladas por todas as nosas parroquias e que persoalmente as clasifico en:

1. As dos cruceiros
2. As cumiais (situadas nos cumios das casas, igrexas, hórreos…)
3. As indicativas de mortes (chamadas tamén de desgracia)
4. As riscadas (gravadas na pedra)
5. As labradas (en relevo na pedra)
6. As dos panteóns ou nichos
7. As de término.

Nos vindeiros artigos iremos vendo algúns exemplos que nos axudarán a coñecer mellor o noso patrimonio pontés.

Texto e fotografía aportados por D. Xose María López Ferro, director do Museo Etnográfico Monte Caxado de As Pontes, a quen agradecemos o seu traballo e colaboración.

DEL COMBATE A LA VIDA

Versión audio del articulo

En cierta ocasión, le pregunté
a un anciano profesor de Antiguo Testamento si no era acaso el de Lucas su evangelio preferido. Su respuesta fue rotunda: «¡en absoluto! El evangelio de Lucas es amable en exceso. Suprime ciertas escenas en las que hay dureza». El relato de la Pasión de Cristo llevaría, por cierto, el agua a su molino: Lucas reduce al mínimo la violencia sufrida por Jesús. No le vemos coronado de espinas ni azotado ni escupido ni siquiera abandonado por sus discípulos.



Más aun. La dureza de algunas escenas queda muy atenuada por otras mucho más consoladoras: poco después de ver a Pedro renegando de Jesús le escuchamos comprometiéndose a salvar la fe y a confirmar en ella a sus hermanos; tan pronto como el criado del sumo sacerdote sufre la mutilación de su oreja, ésta vuelve de nuevo a su sitio; uno de los bandidos crucificados con Jesús se vuelve a él y escucha la promesa de que estará con él en el paraíso; la gente que se había quedado mirando la crucifixión se vuelve arrepentida ¿No es éste un evangelio dulcificado? ¿Y si no fuera, más bien, lo contrario? ¿No pone Lucas el acento en la puerta de la vida que podemos abrir todos si aceptamos nuestros combates cotidianos? Veamos…

La clave para comprender el relato de la Pasión nos la proporcionan aquellas palabras de Lucas en la escena de Getsemani:

«En la hora de la agonía Jesús rezaba aun más intensamente»



Por desgracia, el texto litúrgico traduce la palabra «agonía» por «angustia». «Agonía» es una palabra de origen griego que viene a significar «lucha» o «combate». El verbo «agonizar» significa, ante todo, «combatir» o «luchar por». Aceptar los combates de la vida no es posible, ciertamente, sin ansiedad, turbación y angustia. Pero no es la angustia sino la lucha misma lo que da vida. Cada vez que recordamos la vida de Jesús, asistimos a combates en muchos momentos de la misma: las luchas interiores más variadas, desde el episodio de las tentaciones hasta el duro testimonio de su proceso, pasando por sus curaciones e invitaciones a cambiar de vida.

Vivir es luchar sin tregua a fin de nacer a nosotros mismos y ayudar a otros a que nazcan, también ellos, a sí mismos. La impresionante historia del noruego Bose Ousland y del sudafricano Mike Horn puede ayudarnos a entender la lucha de la vida. En Enero del 2006 salieron de Siberia y llegaron al Polo Norte en marzo de ese mismo año, en plena noche ártica. Todo el camino lo hicieron a pie y esquiando.



Lo que recuerdan ambos más intensamente no es el haber llegado al Polo Norte sino el combate de cada momento, la victoria sobre la tentación de abandonarlo todo cada vez que la banquisa, empujada por los vientos en dirección contraria, les forzaba a retroceder, la lucha contra el intenso frío que congelaba sus dedos y su rostro, los contados pasos que lograban avanzar cada noche, con más de 150 kilos de carga a sus espaldas y sin visibilidad alguna. Dejar de avanzar suponía la muerte. Al fin, no fue el Polo Norte lo que se encontraron sino, en cierto modo, a sí mismos.

La mayor parte de las veces no elegimos nuestros combates. Alguien que se encuentra con un diagnóstico de cáncer, ¿ha elegido este combate? Una pareja con un hijo discapacitado, ¿ha elegido este combate? Alguien que se ocupa de su padre enfermo o sin movilidad, ¿ha elegido tener a su padre en un estado así? ¿Y qué decir de la persona que descubre un día su homosexualidad? ¿Podríamos cambiar algo si echasemos la culpa de todo a unos genes defectuosos o a unos padres responsables de nuestros problemas con el alcohol o la droga? Lo único que cuenta es la lucidez de reconocer que tenemos ante nosotros un combate, aceptarlo y encontrar la vida en él.



De esto nos habla la escena de Getsemani. En ella vemos a Jesús debatiéndose entre aceptar el combate hasta el fin, muerte incluida, o poner tierra de por medio. Por Lucas sabemos que Jesús debió de rezar con todas sus fuerzas y sudar gotas de sangre, lo cual da idea de lo difícil que fue para él la situación. Pero el evangelista quiso poner de relieve, ante todo, la vida que el propio combate suscita desde el principio. Hay aquí algo contagioso: uno de los malhechores crucificados con Jesús se resiste a maldecir su propia suerte y acepta un nuevo combate volviéndose a Jesús. Éste le abre entonces las puertas de una vida inesperada. La gente que se fue del Golgota dándose golpes de pecho se enfrenta ahora al reto de una vida nueva.

Aceptar o no el combate de la vida es algo tremendo que está en nuestras manos ¿Amamos la vida de veras? Si la amamos sabremos qué decisión tomar.

Texto de André Gilbert

Trad. por V.M.P.

AS LENDAS QUE NOS CONTOU DON ENRIQUE (III)

Seguimos e rematamos coas lendas contadas por D. Enrique na radio local, Radio Eume, e recollidas por D. Xabier Martínez.


Con estas dúas remato tamén os artigos de D. Enrique que no seu día recollín no libro “DON ENRIQUE RIVERA ROUCO, A SÚA VIDA E A SÚA OBRA”. Agardar tan só que foran do voso agrado e grazas por telas lido.


Agradecer tamén a D. Xabier Martínez, unha vez máis, o seu traballo de recuperación da nosa historia pontesa e o seu grande traballo cando estivo destinado na nosa parroquia. Algúns botámolo en falla.

AS LENDAS QUE NOS CONTOU DON ENRIQUE (III)

LENDA DA CIDADE DE VALVERDE, AFUNDIDA NO VAL DE AS PONTES


Contaban os antepasados das nosas aldeas, e tamén o falaban noutros pobos de Galicia que en tempos moi antigos houbo no val de As Pontes unha cidade que lle chamaban Ciudad de Villaverde (outros din Valverde). Asentada na beira do lago de Carracedo, que collía a maior parte desta veiga. Parece ser que aqueles “vilegos”, se tiraron ó vicio e á perversión, e Deus castigounos afundindo de golpe toda a cidade, que se esfondou no limo do lago, e alí se afogaron todos os seus habitantes, menos unha rapaza, que saeu a nado berrando por Santa Eulalia e pedíndolle que a salvara. Era a única persoa honrada, que non se dera ó vicio, e efectivamente a santa oiu os seus clamores e salvouna.


Aquela doncela, santa e agradecida, levantou unha ermida onde as xeracións adoraron á milagrosa santa. Tamén se atoparon nas escavacións da mina a cimentación da cidade e hai a aldea de Carracedo, que leva o nome do lago. De feito, nas escavacións de carbón apareceron restos dun poboado celta, e en torno ás ruínas da Ermida de Santa Eulalia (alí situadas) aparecen tumbas paleocristiáns, e tamén unha ara romana.

LENDA DO RÍO EUME


Contaron desde sempre os vellos que cando Deus fixo os ríos, mandou nacer tres xuntos na Serra do Xistral. Aínda que naceron no mesmo sitio abocounos para distintas ladeiras e prometeulles que lle regalaría cada ano un home ó primeiro que chegara ó mar. Deulles categorías divinas e chamoulles: Eume, ó da ladeira de poñente que debía de fertilizar as terras de As Pontes; Landro ó da ladeira do norte que debía de fertilizar as carballeiras e facerlles dar landras; e Masma ó da ladeira do raiante, que debía fertilizar na súa chegada ó mar as mesmas marismas.


Recén nados acordaron descansar un pouco no camiño, condición que só cumpriu o Eume. Ó decatarse da traición dos compañeiros, envalou furioso a súa marcha pola Capela e Caaveiro e logrou chegar de primeiro. Por iso todos os anos se afoga unha persoa nel.

Publicado por D. Xabier Martínez, 27 de novembro de 2006, ás 09:00 AM.

Texto e fotografías aportados por D. Xose María López Ferro, director do Museo Etnográfico Monte Caxado de As Pontes coa aprobación de D. Javier Martínez Prieto, sacerdote actual da UPA de Ortigueira a quen agradecemos o seu traballo e colaboración.

AS “LENDAS” QUE NOS CONTOU DON ENRIQUE (II)

Seguindo coas lendas contadas por D. Enrique, hoxe imos recoller a dos castros de Bermui, a dos encantos nas medoñas e a do xabaril megalítico da Toca.


Todas elas tamén foron recollidas e transcritas por D. Xabier Martínez e están recollidas tal e como as anteriores, coma falaba D. Enrique.
Este ano, se todo vai no seu rego, no verán a Fundación Museo Etnográfico “Monte Caxado” presentará o seu número 4 dos Cadernos do Museo, no que se recollen as lendas pontesas e algunha máis da Comarca, van ilustradas, cada lenda leva un debuxo (moi simple) alusivo e penso que vai gustar, porque vai orientado tanto aos maiores coma aos nenos. A miña intención é que os nenos coñezan tamén esa parte de patrimonio inmaterial que se está a esquecer pois forman parte da esencia do noso pobo pontés.


E volvendo ao artigo, D. Xabier, acláranos antes que: “As seguintes lendas foron narradas por don Enrique Rivera Rouco, e recollidas polo diario “A Nova Unión” na páxina 16 do seu número 12, en Agosto de 1995”

LENDA DOS CASTROS DE BERMUI


Segundo esta lenda, os Castros serviron de parapeto ó rei Bermundo. A historia conta que “o gran Rei de Galicia, Bermudo, elexido polos nobles Galegos fai uns dez séculos, veuse acurrado cas embestidas dos moros. Tiña a súa sede en Compostela, e ante a proximidade do enemigo escapou para Betanzos. Os moros, capitaneados polo xeneral Almanzor, viñan como un furacán, destruíndo canto atopaban. Desfixeron por completo a cidade de Compostela e seguidamente atacaron A Coruña. Entonces o noso Bermudo saeu de Betanzos cara ó norte e refuxiouse nos Castos da montaña de poñente de As Pontes (a uns seis kilómetros). Aquela terra dos Castros recibeu ata nós, o nome de Bermui, nome do ilustre fuxitivo.


Dende alí mandou guerrilleiros contra o enemigo, pero non tiñan potencia para detelo. ó pouco tempo tomou Betanzos, entón o Rei, vendo xogado o seu pelexo, marchou para Oviedo (para a casa do seu pai), pasando polo val de As Pontes nesa retirada”.

LENDA DOS “ENCANTOS” (PERSOAS ENCANTADAS) NAS MEDOÑAS


Houbo nesta Comarca moitos “encantos” nas fosas do río Eume, nas penas e nas medoñas, eran persoas que xacían como consecuencia dalgún maleficio, o que os vellos chamaban “estar encantadas”. Falaban desde a súa prisión e podían ser desencantadas cumpríndolles algún requisito que pedían.


Cóntase dun que moraba nas medoñas de Marraxón, que lle encomendou a un paisano de alí o xeito de desencantalo. Asomoulle por un burato da medoña, doce bolos de pan, que lle debía devolver intactos ó outro día, e advertiulle que tivera coidado coa súa muller porque, levada pola curiosidade, podía encetar un e nese caso, perpetuaríase o seu encantamento.


Así sucedeu, anque lle advirtiu seriamente que non lles tocara. Cando llos devolveu, foinos botando polo burato deixando para o último o encetado. Cando este rodou ó cubil retemblou a medoña e o encanto mandou uns alaridos de desesperación pola desventura que lle viñer enriba.


Nas medoñas da fonte mineral de As Boliqueiras aínda quedaba un encanto; ademais de morar nelas, vagaba polas carballeiras que hai debaixo da fonte. Sin ver mover ningunha pola oíase un repetido ruído como si as estiveran rompendo. Este ruído facía estrañar a cantos iban alí beber das augas minerais. De feito, o fenómeno debíase a movementos da brisa entre as vellas polas dos carballos, un tempo despois desapareceu, ó ser talados por Endesa.


LENDA DO XABARÍN MEGALÍTICO DA “TOCA”
No monte da Casilla da Toca poden ver cantos pasen pola estrada para Ferrol, un cocho bravo de pedra, subido enriba doutra pedra máis grande e mirando hacia o raiante. Fixérono os nosos antepasados, do tempo inmemorial, e dotárono dun poder divino que supera o poder das meigas e dos espíritos malos. Esta figura protexía ós moradores da Veiga de Narahío e demais arredores, pois, coa súa presencia poderosa, detiña a cantos poderes enemigos viñeran ó seu frente, quedando así a salvo os que residían pola súa espalda.

Texto e fotografías aportados por D. Xose María López Ferro, director do Museo Etnográfico Monte Caxado de As Pontes coa aprobación de D. Javier Martínez Prieto, sacerdote actual da UPA de Ortigueira a quen agradecemos o seu traballo e colaboración.

ESPERAR Y SEGUIR ESPERANDO

Versión audio del articulo

Todo el mundo conoce la parábola del hijo pródigo. Por eso me pregunto qué puedo añadir yo a un relato como éste, tan conmovedor, en el que un padre acaba encontrándose de nuevo con su hijo. A esta parabola se recurre en todas las celebraciones penitenciales ¿No habla ya por sí misma? Pues no. Si alguien se dejara llevar por sus imágenes, no comprendería el alcance que pueden tener en la vida de cada uno.


Desde hace algunos años existe un movimiento a favor de la «justicia reparadora». Su intención es proponer soluciones alternativas a la justicia «tradicional», esto es, la que castiga a los delincuentes ¿Cuál es su motivación? Según un informe del ministerio de justicia canadiense, el riesgo de reincidencia es mucho más bajo con esta nueva clase de justicia. Un espíritu pragmático podría agregar: «resulta mucho más costosa a corto plazo pero menos a largo plazo».

En la misma línea hay también, entre los psicólogos americanos, un movimiento de crecimiento personal que contempla el perdón como su sexta y última etapa, tras el reconocimiento del propio dolor y de la propia indignación. Bajo este punto de vista, el perdón viene a ser una forma definitiva de liberación ¿Qué tiene que ver con todo esto, por cierto, la parábola de Jesús?


En ella nos venimos a encontrar con un padre cuyo corazón se ha roto porque su hijo ya no está a su lado y ha perdido el contacto con él. Sin desesperarse, espera la vuelta de su hijo y permanece alerta hasta que lo ve llegar de lejos ¡Cuántas veces no lo buscó en vano con sus ojos a lo lejos! Cuando finalmente aparece, no le dirige el menor reproche. Al contrario: organiza una fiesta por todo lo alto. Hay un punto de locura en la reacción de este padre. La inmensa alegría que le embarga, la «locura» que le mueve, es la expresión de su amor desbordante, sin medida ni fin. Cuando Jesús me cuenta esta parábola me está diciendo:

«Aquí está tu Dios, tu Padre, al que intento darte a conocer con mi vida entera»


He aquí, pues, lo que la fe cristiana puede aportar al debate sobre la justicia y el perdón. Pero esta aportación es muy difícil de entender para quienes no han vivido una experiencia como la que nos cuenta la parábola. Me acuerdo, en este momento, de aquel joven sin hogar con el que mi hija se encontró una vez en las calles de Ottawa: su padre le había echado a la calle porque tenía sus principios y no estaba dispuesto a permitir que la droga entrase en su casa.

Pero hay más. Mientras el hijo pródigo se siente indigno de su padre y se dispone a ser tratado por él como un criado más, el padre, que le mira con otros ojos, le pone un anillo en su dedo, símbolo de su condición de hijo. El pródigo tendrá, desde ahora, un reto ante sí: llegar a verse a sí mismo tan valioso como su propio padre le ve a él. En cuanto al otro hijo, el mayor, cabe decir que no se conoce a sí mismo. Se ve como un criado al servicio de su amo que no puede ni matar un cabrito para invitar a sus amigos, por más que su padre le recuerde:

«todo lo mío es tuyo, tienes los mismos derechos que yo»

Hace tiempo pude leer el testimonio conmovedor de un padre que, arruinado su negocio, se vio obligado a sacar a su hija de un colegio privado. La cosa no quedó ahí. Un buen día su hija se metió a bailarina de cabaret. Fueron pasando los años y corriendo el dinero hasta que la mujer empezó a envejecer, aparecieron sobre su piel las primeras arrugas y tuvo que conformarse con actuar en locales de poca monta. Un día, su padre se presentó en el tugurio donde vivía con la esperanza del reencuentro: invectivas, reproches y sarcasmos fueron todo lo que salió de la boca de su hija. Su padre pudo comprobar, entonces, hasta qué punto seguía ella detestandose a sí misma.

Frente a los que cometen crímenes y delitos, una parte muy pequeña de nuestra sociedad es capaz de percibir la fuerza liberadora del perdón. En este contexto, la fe cristiana puede aportar mucho al mostrar el rostro del Padre que está en el origen de nuestras vidas y poner de manifiesto qué es un ser humano para Él ¿No podríamos ser nosotros como este Padre que permanece a la espera, que mira a lo lejos cada día y se resiste a pensar:

«Se acabó. Ya no hay nada que esperar. Ya no hay nada que hacer»

Si amo, estoy condenado a una espera sin límites, la de quien aguarda siempre ver aparecer a su hijo de lejos.

La cuaresma es el símbolo de esta larga espera, del camino hacia la tierra prometida. Sigamos, pues, en camino con todos los que esperan la reconciliación en este mundo. Y recordemos que el camino no es nunca demasiado largo para el que sabe amar. Si ésta ha sido la actitud de Jesús, ¿no podrá ser también la nuestra?

André Gilbert

Trad. de V.M.P.