Archivo de la etiqueta: patrimonio Pontes

PATRIMONIO PONTÉS XXV

Seguindo na parroquia do Aparral, imos ver outro exemplar de cruceiro incompleto, neste casa, incompletísimo, pois é un aproveitamento doutro cruceiro anterior ao que se lle colocou unha cruz nova enriba. (Na VII CITA COA HISTORIA)

CRUCEIRO DO APARRAL-ENTRADA DA PISTA DA IGREXA



Exemplar de cruceiro incompleto que é un apaño doutro existente anteriormente, pois decátase un axiña ao velo. Podemos dicir que se aproveitaron a última grada, o pedestal e parte do varal. O resto é todo posterior.
Como é un arranxo do que quedou doutro, pois é un cruceiro pequeno, pero que dá idea de que o orixinal debera ser un fermoso, rexio e alto exemplar, pois o pedestal e un anaco de varal que se salvaron así o confirman. Mágoa, unha vez máis, da perda doutro exemplar. Aínda que hai que dicir que algo logrou recompoñerse, na vida hai que ser positivos. Polo menos o que quedou non se rexeitou nin se perdeu.

Localización:
Xusto na entrada da desviación que leva a Igrexa, na pista do Aparral, atopamos este cruceiro na marxe dereita, concretamente no alto do valado.


Grada ou Plataforma:
Conserva só unha grada, a máis pequena e situada debaixo do pedestal. Esta, á súa vez, vai apoiada nunha base de cemento para erguer o cruceiro e darlle asento, pois está situado no valado de terra dunha finca.

Pedestal:
O pedestal comeza sendo un prisma cuadrangular para pasar a formar un tronco piramidal cuadrangular e logo achafranado (coido que é o cemento para asentar o varal).
Liso e sen inscrición aparente, nin relevos, aínda que está moi cuberto polos mofos.

Varal:
O varal é un anaco dun fuste dun cruceiro anterior, con símbolos da Paixón, nel aínda son visibles a espada, o martelo e a escada. O curioso é que como foi un arranxo fixérono mal e o puxeron ao revés, e dicir, coa parte derriba cara abaixo; nel aparecen a escada, o martelo e o puñal (estes dous son os que dan a pista de que foi colocado ao revés, pois están invertidos).
É un varal groso e octogonal que apoia no pedestal coa mesma sección octogonal.

Cruz:
É unha cruz latina, pequena e feita de cemento. É lisa e vai cimentada enriba do anaco do varal directamente, non existindo capitel.
É de sección rectangular.
Carece de imaxes.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración

PATRIMONIO PONTÉS XXIV

Comezamos hoxe coa outra clase de cruceiros, os incompletos. Que clasifico así por faltarlle ou carecer algunha parte das xerais de todo cruceiro, isto é, gradas, pedestal, varal, capitel, cruz, cruz anverso O Cristo e cruz reverso A Virxe. Polo xeral, as partes que faltan son: ou ben as gradas, ou o capitel, ou as imaxes da cruz. Varal e cruz non faltan neles, mais, ás veces, cruz e varal é todo un, sendo o brazo inferior dela o que fai tamén de varal; nestes casos, polo concello dáselles o nome de Cristo de…, coma no caso do Cristo de Prada que xa foi tratado no segundo artigo desta serie de Patrimonio Pontés.

O primeiro exemplar de cruceiro incompleto que imos ver é:


CRUCEIRO DA COVA-APARRAL

Este é un exemplo máis dun cruceiro que sufriu deterioro e que foi relativamente restaurado, pois a cruz perdeuse o hoxe ten unha nova. E do tipo dos incompletos, pois carece do Cristo e da Virxe. Cando tiña a outra cruz tiña Cristo, o que non sei é se tiña tamén a Virxe.

Localización:
No lugar da Cova-Aparral, concretamente na desviación que hai na estrada As Pontes-Vilalba cara o Aparral. Xusto na curva do lugar da Cova, aí está este cruceiro. Segundo se entra na pista, á man esquerda.

Plataforma:
A plataforma é rectangular e está formada por tres gradas que tampouco son orixinais, senón que foron postas novas cando o restauraron despois de ser derrubado pola saída dun vehículo na curva.

Pedestal:
É un pedestal de tipo prismático rectangular e vai achafranado na súa parte superior. Non é moi grande, nin alto.
O material é pedra de granito.
É liso, sen inscricións nin relevos.
Está algo deteriorado na parte baixa e atópase reparado con cemento na zoa onde se une á plataforma.

Varal:
Este varal é un exemplo de varal ou fuste alto.
A sección do mesmo é cuadrangular achafranado ou octogonal irregular, na parte inferior e superior é de sección cadrada.
É un varal liso sen inscricións nin relevo.

Capitel:
É este un capitel de sección cadrada, moldurado inferiormente a xeito de bocel. E moldurado superiormente con molduras máis grandes e máis saíntes cas inferiores.
Non leva adornos, é liso. E é de pequeno tamaño.
O material tamén é o granito.

A Cruz:
Esta Cruz é nova, colocada na reparación do cruceiro. É unha Cruz de granito, alta e fina; de forma latina e cos brazos frorenzados con botón central. De sección cuadrangular achafranada (octogonal irregular) e cadrada no encaixe no capitel.
É lisa, sen relevos e ben feita. Nela non hai imaxes.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración

PATRIMONIO PONTÉS XXIII

Co artigo de hoxe rematamos a nosa viaxe polos cruceiros completos (uns 20) do noso concello, aínda nos quedan os incompletos; o que quere dicir que temos unha boa concentración de cruceiros espallados polo noso territorio pontés. Uns máis coñecidos ca outros, mais todos cunhas características propias que os fan especiais.

O exemplar de hoxe non é orixinario do lugar onde está, noutro tempo estivo situado no lugar do Meidelo, hoxe desaparecido, primeiro pola mina e, posteriormente polo lago.


É un exemplar feito en pedra de serpentina ou toelo todo e e ten partes engadidas que, orixinariamente, non tiña. Tamén dicir que neste último lugar de localización, nunha festa da Fraga, foi salvaxemente atacado producíndolle varias roturas na parte da cruz, chegando a romperlle os pés ao Crucificado e algunha que outra rotura na imaxe da Virxe que, posteriormente, se repararon. E falo do:

CRUCEIRO DA FRAGA (NOUTRORA DO MEIDELO)

Localización:
A trinta metros da entrada da Fraga de Dona Rita, na marxe dereita do camiño, atopamos este cruceiro.. E máis abaixo unha fonte cunha imaxe, cedida polo concello de Ferrol a As Pontes de Gª Rguez.

Plataforma:
Plataforma engadida e falso pedestal engadido. Está composta de dúas gradas simuladas, pois como xa dixen este cruceiro foi trasladado de sitio. É de supoñer que no lugar orixinal tería como mínimo, tres gradas, xa que é o habitual e, posiblemente, máis grandes. Agora, ademais das gradas simuladas engadíuselle un falso pedestal onde se recolle a doazón do cruceiro á Fraga, feita polos herdeiros de Dona Serafina Bello Casas.

Pedestal:
O pedestal ten unha base cadrada duns 10 cm aproximadamente e o resto e do tipo tronco piramidal de base cadrada e rematado en bocel. Está feito en pedra serpentina, ou toelo (pedra de Moeche).


Das catro caras, dúas levan inscrición bastante lexible para un cruceiro de máis de cen anos. Comeza na cara anverso, a do Cristo e continua pola parte dereita do mesmo. A única parte que non está moi lexible é a das letras (dúas) que hai denantes da palabra OBISPO, poida que sexa SR(SEÑOR) ou outra abreviatura relativa a dignidade do bispo, se son outras letras.

A inscrición reza deste xeito:

EL SR? OBISPO DE
MONDOÑEDO
JUAN SOLIS CONCE
DE POR CADA SALVE Y
PADRENUESTRO QUE
SE RECE DELANTE DE
ESTE CRUCIFIJO 50 DÍAS
DE
INDULGENCIAS


SE HIZO A LA
DEVOCIÓN DE
FRANCISCO VELLO
AÑO DE 1908

Varal:
É un varal excepcional, xa que a metade inferior é de sección octogonal, con inicio de sección cadrada; a outra metade superior é de sección cilíndrica con remate cadrado para encaixar no capitel. Leva os símbolos da Paixón, de abaixo a arriba: escada (na sección octogonal), martelo e tenaces (na sección cilíndrica). Como dixen é un caso único no concello pola forma da sección, tamén por que só leva tres símbolos da Paixón (outros levan tamén os cravos e o flaxelo).

Capitel:
O capitel é do tipo abondoso na zoa, tronco piramidal invertido. Con volutas angulares e cabezas de anxos con ás nas catro caras.
É un capitel con molduras inferiores e superiores. As inferiores son cuadrangulares e as superiores en xeito de media lúa e con corte recto nos vértices.

Cruz:
É unha cruz alta, delgada e de sección cilíndrica que levaba os brazos cortados en bisel paralelo. É unha cruz nodosa, aínda que dos nos só ten uns pequenos saíntes.

Cruz anverso, O Cristo:
Leva cartela rectangular vertical coa inscrición JNRJ. Leva cora de espiñas, cabeza inclinada cara á dereita, ollos pechados, barba (as faccións da cara están ben logradas e traballadas). Brazos curtos en proporción ao tamaño da cabeza, mans pechadas cun cravo en cada unha. Pano de pureza con cordón atada á dereita. E a perna dereita enriba da esquerda e cun cravo nos pés.

Na inscrición da cartela:

J N
R J

Chama á atención a letra I representada por un J.

Cruz reverso, A Virxe:
A Virxe é unha imaxe dunha Soidade que vai apoiada nunha peaña semiesférica. Leva un pano que lle cubre a testa e todo o corpo. Vestido con pregues e brazos cruzados coas mans termando do pano, e non en posición de rezo como é habitual. O vestido chega ata á peaña en non se lle ven os pés.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración

PATRIMONIO PONTÉS XXII

Quixera agradecer a D. José Vega Pérez, o noso párroco, a oportunidade que me brindou no seu día de escribir nesta páxina, primeiro sobre D. Ernique Rivera Rouco e, logo, sobre o noso patrimonio pontés. Tamén darlle as grazas pola súa amizade, case dende a súa chegada ao noso pobo e, tamén, pola súa excelente labor parroquial. Aproveitar tamén para desexarlle o mellor na súa nova andaina por terras mindonienses e dicirlle que nas Pontes de Gª Rguez., ten as portas abertas sempre. Moitas grazas Pepe!

E case rematando cos cruceiros completos, imos ver outro exemplar, recente no tempo con respecto ao maioría dos existentes no noso concello. Neste caso falo do:

CRUCEIRO DO CEMITERIO DOS ALIMPADOIROS:

Exemplar de cruceiro viaxeiro, pois antes de ter esta situación estivo na entrada de acceso á empresa ENDESA na Vilabella

Localización:
Foi cedido pola citada empresa e trasladado á situación actual, no acceso á estrada que sube cara o cemiterio dos Alimpadoiros, para encher o baleiro que quedou despois de trasladar a alegoría á morte, existente en dito lugar, ao interior do cemiterio, por mor da polémica creada de si era unha imaxe apropiada ou non para este punto, xusto no acceso ao cemiterio.

É un cruceiro de factura recente, pois a data do mesmo é do ano 1982, ano no que ENDESA o situou na entrada do seu acceso e onde estivo varios anos, antes de cedelo ao Concello.

A Plataforma:
A grada ou plataforma está formada por tres elementos ou chanzos, máis ben baixos, non de moita altura. De corte fino e moderno, é dicir, posiblemente labrados con máquina; pois o conxunto é moderno relativamente (e na feitura dos cruceiros actuais emprégase a maquinaria para certas partes).
A grada é de xeito rectangular. Componse cada chanzo por un conxunto de varias pedras.

O Pedestal:
Este é un pedestal sinxelo e pequeno, cúbico e cunha pequena escocia na parte superior do mesmo. En cada cara vai rebaixado e labrado de xeito basto para contrastar coas partes exteriores que levan un labrado fino.

O Varal:
É un varal de sección cadrada con chafrán e cos extremos de encaixe de sección cadrada. Non é moi alto e leva unha talla na parte frontal.

Dita talla corresponde a unha representación da alegoría do pecado orixinal, vense: Adán, Eva, a mazá, a árbore e a serpe. Dita representación está apoiada nunha pequena peaña que sobresae do varal. Por non poder saírse da dimensión do ancho da sección do varal o artífice ou canteiro, veuse obrigado a facer unha talla apertada, as imaxes de Eva, Adán e a árbore coa serpe e a mazá están unidas, non habendo separación entre elas, a xeito de medo relevo.

O Capitel:
É un capitel moderno, sen volutas ao contrario da maioría dos existentes no concello, mais xa dixemos que é un cruceiro de feitura recente, polo tanto non se axusta aos modelos dos outros.
É escociado, máis saínte na parte superior ca na inferior. Leva moldura na parte inferior, bastante saínte. Desta saen follas nas catro caras do capitel. Na parte superior leva un bocel composto por unha especie de final de cilindros onde saen, de cada un deles, unha semiesfera e que van formando o bocel superior. As bocas cilíndricas e as esferas van gravadas nas catro caras do varal. As que forman as esquinas do varal dan para dúas caras do mesmo.

A Cruz:
É unha cruz alta con relación ao resto do cruceiro. De sección cadrada, sen chafráns, o que a diferencia do varal que é con chafrán, saíndose tamén do normal nos cruceiros que, polo xeral, levan a mesma sección no varal e na cruz.
É unha cruz latina, cos brazos rematados en forma frorenzada e con botón central.
Tamén, e a diferencia doutros cruceiros da zoa, leva dúas tallas laterais a máis das do Cristo e a Virxe.
Estas tallas representan dúas imaxes orantes, teñen as mans en actitude de rezo, son practicamente iguais e semellan ser de muller. Vai unha a cada lateral da cruz, apoiadas nunha pequena peaña cada unha, formadas polo que podería ser cara do demo, aínda que non se aprecian ben.

A Cruz anverso, O Cristo:
É unha imaxe do Cristo moi grande en relación ao tamaño da cruz, que tamén é grande. Os brazos rematan xusto onde rematan os brazos da cruz, algo non moi normal nos outros cruceiros.
Con cartela rectangular horizontal de INRI. Ten a coroa e o pelo pouco traballados, de feito, parecen cordóns. A barba é longa e pegada ao peito. Os ollos tenos pechados, ao igual que as mans que están pechadas e só permiten ver a cabeza do cravo en cada unha. Leva os brazos pegados aos brazos da cruz, xa que toda a imaxe, agás a cabeza que está inclinada á dereita e os xeonllos, está pegada á cruz. A imaxe leva pano de pureza atado á dereita, o pé dereito sobre do esquerdo e suxeitos cun cravo. Costelas moi marcadas ao igual ca musculatura dos brazos e das pernas. A barba algo longa de máis.

A Cruz reverso, A Virxe:
É unha imaxe pequena de Virxe en relación á cruz e ao Cristo, moi similar as imaxes orantes laterais na factura, pois no corpo son moi similares, o que é a roupa e o cordón da cintura, son practicamente iguais; o único que as diferencia son os pés saíndo por baixo da roupa e que van apoiados nunha peaña pequena. Esta peaña, aínda que labrada bastamente como a cara das imaxes, semella unha cabeza de demo máis grande que as das imaxes laterais.
A imaxe leva coroa, bastante grande en relación coa testa. A actitude é orante, coas mans en xeito de rezo. É unha imaxe da Soidade.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración

PATRIMONIO PONTÉS XXI

Imos con outro exemplar, este máis novo que os vistos ata o de agora, e seguimos sumando exemplos de cruceiros do noso concello pontés e aínda quedan os clasificados como incompletos. Hoxe toca falar do:



CRUCEIRO DO APARRAL-IGREXA



Na parroquia do Aparral atopámonos con varios cruceiros, o exemplar do que vou falar é un exemplar de cruceiro novo, pois é do ano 2000 e vén substituír ao que había neste lugar. É un cruceiro que está feito en pedra de granito e traballado moi finamente, moi posiblemente con corte de máquina nas pezas máis grandes, gradas, pedestal e varal.


Localización:
Localizamos este cruceiro no adro da Igrexa de Santa María do Aparral, na zoa con xardín que hai poucos anos se fixo ao pé da Igrexa. É un rexio e bonito exemplar de cruceiro de Igrexa e de campo da festa. Na marxe esquerda da pista que baixa ata a igrexa.

Plataforma:
Composta de tres gradas cadradas de altura media. E posiblemente cortadas coa maquinaria, pois pola súa fineza non parecen labradas pola man do canteiro. As gradas están compostas, cada unha de elas, por varias pedras. e non son moi altas.

Pedestal:
O pedestal ten unha parte a xeito de prisma cuadrangular e logo outra de forma tronco piramidal de base cadrada.
Leva inscrición dentro dun rebaixe na cara do anverso que nos informa da persoa que o mandou facer e pagou e o ano e que di:

CRUCEIRO
DONADO POR
JOSE Mª LOPEZ LOPEZ
APARRAL AÑO 2000


Varal:
De sección cadrada con chafrán (non moito) e con empece e remate totalmente cadrado para os encaixes.
É un exemplar que leva os símbolos da Paixón, de abaixo cara arriba: escada, espada, tenaces, martelo e tres cravos.
Tamén leva adornos romboidais metidos en rectángulos e con catro puntos nos ángulos. Estes adornos atopámolos nas catro caras, na parte superior baixo o capitel.

Capitel:
Capitel dobre, na parte inferior é tronco piramidal invertido e con escocia, na parte superior, é case cadrado, con volutas angulares ou esquinais simuladas con semicírculos concéntricos e venera (cuncha de vieira) no medio (en cada cara).
Ao ser un exemplar recente os xeitos do oficio variaron e as representacións non seguen os canons establecidos noutrora.

Cruz:
É un exemplar de cruz forte, lisa e de sección cadrada toda ela e con lixeiro chafrán, agás nos remates dos brazos.
O brazo vertical superior bastante alto con relación a outros cruceiros.

Cruz anverso, O Cristo:
Feitura con liñas e aspecto moderno, con cabeza erguida e un pouco afastada da cruz, ollos pechados, coroa de espiñas. Torso moi marcado. Leva pano de pureza atado con cordón ao lado dereito.
Tres cravos, dous nas mans que as leva moi pechadas e outro nos pés (o pé dereito sobre do esquerdo). Os pés van apoiados sobre unha peaña que sobresae da cruz.
Cartela grande e con pregues nos extremos, coas letras INRI.
A figura semella pouco proporcionada en relación co tamaño da cabeza.

Cruz reverso, A Virxe:
Ao igual co Cristo as liñas e a feitura da imaxe da Virxe é modernista. É unha imaxe de Virxe en actitude orante, coas mans dereitas.
Vestido con pregues e pano dende a testa ata os pés, que non se lle aprecian por ir cubertos co longo vestido. A imaxe, de pequeno tamaño en relación coa cruz, mais non co Cristo, vai apoiada sobre dunha peaña tronco piramidal cadrada e invertida.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración

PATRIMONIO PONTÉS XX

O exemplar de hoxe é un cruceiro, eu diría, pouco coñecido pola xente do noso concello, agás a da zona onde está enclavado. Falo do:



CRUCEIRO DOS CAMELEIROS (SAN PEDRO DO EUME)



Non é un exemplar moi alto, pero o conxunto é fermoso e máis no emprazamento no que está.
Está feito dunha pedra de gra fina, cun acabado moi logrado, dando a sensación dunha perfección mecánica e non manual. Aínda así é un fermoso exemplar de cruceiro con algunhas particularidades que imos ver deseguido.

Localización:
Na parroquia de San Pedro do Eume, no lugar dos Cameleiros, atopamos este cruceiro. Está dentro dunha finca particular con muro e cancela, hai unha casa que ten unha árbore grande e seca, diante dela. A primeira á esquerda segundo se sube na pista que vai a dito lugar.

Plataforma ou gradas:
Está formada por dúas gradas rectangulares, a inferior un pouco máis alta ca superior.
As pedras están finamente labradas o que indica a intervención de maquinaria no se corte.
Son gradas de pouca altura e formadas por varias pedras cada grada. E como só son dous chanzos, non lle confiren moita altura ao conxunto.

O Pedestal:
É un exemplar de pedestal prismático rectangular, con chafrán na parte superior e con rebaixes nas arestas verticais, aproximadamente na parte media superior.
Liso nas súas caras e sen inscricións.
Pódese dicir que é un pedestal sinxelo, non moi alto e proporcionado ao conxunto do cruceiro.

O Varal ou Fuste:
O varal é de sección cadrada e con chafrán nas arestas. A parte inferior e superior do mesmo en totalmente cadrada para incrustar mellor no pedestal e no capitel respectivamente.
Non se lle aprecian inscricións nin figuras ou relevos. É dicir, é liso.
Non é un exemplar moi alto, pero si é proporcionado co conxunto.

O Capitel:
Atopámonos cun exemplar moderno de capitel cuadrangular con gorgueira e sen adornos, é dicir, liso. É alto e con bocel na parte inferior e remate prismático cuadrangular na superior.
Os cortes, as arestas e as superficies son moi lisas, polo que indican a intervención de maquinaria.

A Cruz:
Modelo de cruz de sección cadrada, grosa e sen chafrán. Vai traballada no interior, sendo lisa a dous ou tres centímetros das arestas.
Proporcionada en relación ao conxunto do cruceiro e seguindo a tendencia lineal do mesmo.
Eu diría que, en proporción ao varal, é unha cruz alta, pois semella ser da metade da súa lonxitude.

Cruz anverso, O Cristo:
Representación dun Cristo xacente, pois ten a cabeza caída. É posiblemente de todos os exemplares cos que contamos o único que a ten tan caída, representando o Cristo xa morto.
Cartela de INRI en letra gótica. Leva unha basta coroa de espiñas na cabeza. Os brazos pegados á cruz dende os cóbados, coas mans entreabridas e un cravo en cada unha.
Pano de pureza anoado á dereita. Pé dereito sobre do esquerdo e cravo que atravesa aos dous pés que están apoiados nun anaco de táboa que sobresae da cruz.


Cruz reverso, , A Virxe:
Imaxe dunha xoven Virxe, coa cabeza lixeiramente inclinada á esquerda en contraste coas mans, que en actitude orante, inclínanse cara á dereita.
Leva pano que lle cobre a testa e o hombro dereito.
Polos pregues do vestido a Virxe ten o pé esquerdo lixeiramente flexionado, sobresaíndo o xeonllo.
Os pés, que deberían ir apoiados nunha peana que sobresairía da cruz pero que se aprecia a súa rotura, semellan estar no aire da metade para adiante.
Tanto a Virxe coma o Cristo semellan boa proporción en relación ao tamaño da Cruz.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración

PATRIMONIO PONTÉS XIX

Seguimos cos cruceiros de Espiñaredo, neste caso o situado ao pé do cemiterio novo. Pertence tamén ao grupo dos completos, xa que ten todas as partes características dun cruceiro.


CRUCEIRO DE ESPIÑAREDO-CEMITERIO



Atopámonos novamente con outro cruceiro feito en pedra de serpentina ou toelo (pedra de Moeche). Cruceiro que non se atopa no seu lugar orixinal, xa que foi trasladado por mor das expropiacións de ENDESA para a mina de carbón. Estaba situado preto do cemiterio vello de Espiñaredo, ao ser trocado de lugar tamén se levou o cruceiro.


Localización:
A parroquia de Espiñaredo foi unha das moi afectadas pola mina de Endesa, o que ocasionou a perda dun lugar de convivencia, o centro da parroquia, xa que igrexa, cemiterio e outras construcións víronse obrigadas a trocar de emprazamento. Os cruceiros tamén se viron afectados. O novo e actual emprazamento deste cruceiro é na zoa do xardín exterior do novo cemiterio de Espiñaredo, na estrada que vai cara As Somozas. Coincidindo co camiño que dá acceso ao campo santo.

Plataforma:
Está formada por catro gradas cuadrangulares de granito e que difiren do resto do conxunto que está realizado en pedra de serpentina ou toelo. Cada grada está formada por varias pedras.
As catro gradas confírenlle unha elevación ao conxunto da cruz e cruceiro que fan del un exemplar alto, a pesar de que o varal ou fuste non é moi alto.

Pedestal:
Coma moitos outros nesta zoa, o pedestal comeza sendo prismático-cuadrangular e segue tronco piramidal de base cadrada con moldura en bocel completo.
É liso e leva inscrición nunha das súas caras (na cruz anverso) que nos informa do nome do matrimonio que o erixiu e que di:

SE HIZO POR LA
DEVOCION DE
MANUEL PEREZ Y
SU MUJER
AÑO DE 1803


Hai que sinalar que tanto devoción coma Pérez non levan til na inscrición. E, malia a ter máis de douscentos anos a inscrición lese bastante ben. A erosión non fixo moito dano nel co paso do tempo.
Está feito en toelo ou pedra de Moeche.

Varal:
Estamos ante un varal forte de sección octogonal e que na parte dos encaixes no pedestal e no capitel é de sección cadrada. Non é un varal moi alto polo que o cruceiro acada a súa altura grazas as gradas da plataforma.
É liso e nel non hai ningunha inscrición, nin relevo.

Capitel:
A feitura do capitel ao igual ca do pedestal e varal é moi similar a outros da zoa, é tronco piramidal invertido e de base cadrada.
Leva as volutas angulares, moi ben labradas e catro anxos alados nos laterais. As cabezas dos anxos non son moi grandes e o espazo é ocupado polas ás dos mesmos.
Vai con moldura nos extremos superior e inferior.

A Cruz:
Atopámonos cunha cruz de sección cilíndrica e nodosa, cos brazos horizontais cortados en bisel. É unha cruz de tamaño medio e non moi grosa.

A Cruz anverso,. O Cristo:
É un Cristo algo desproporcionado, cos brazos, corpo e pernas algo curtas en relación ao tamaño da cabeza. Está afastado da cruz.
Cartela rectangular vertical de INRI (ilexible). Coroa de espiñas moi pronunciadas. Cabeza erguida e ollos abertos, cunha certa inclinación da mesma cara a dereita. Leva tres cravos, dous nas mans (case pechadas) e un nos pés (pé dereito sobre do esquerdo), ditos cravos son grandes e semellan de ferro. Pano de pureza con cordón atado á dereita, chama a atención o pregue que sobresae do pano da pureza, xa que está esaxerado en demasía cara á dereita.
Ten unha rotura na cintura (posiblemente causada no traslado), asemade apréciase outra por debaixo dos pés do Cristo, esta reparada. (Volvemos a ter un exemplo máis de danos producidos polos traslados mal feitos e en mans de xente pouco experta nestes traballos).

A Cruz reverso, A Virxe:
Atopámonos cunha Virxe en actitude orante, coas mans unidas ao xeito do rezo no medio do seo.
Leva pano cubríndolle todo o corpo e a testa. Tamén están moi marcados os pregues do vestido. Remata nunha peaña circular, cun saínte vertical inferior, sobre a que se apoia o remate do vestido e non se lle aprecian os pés.
Ao igual co Cristo, está desproporcionada en relación co tamaño da súa cabeza.
Amosa rotura por debaixo do pescozo. Tamén ten unha rotura pola parte baixa da súa peaña.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración

PATRIMONIO PONTÉS XVIII

O exemplar de hoxe é rexo e forte na súa construción e, ao mesmo tempo, un fermoso cruceiro. Está algo danado, coma case todos os cruceiros que foron trasladados.
Falo do:

CRUCEIRO DE ESPIÑAREDO. IGREXA DE SANTA MARÍA:

Cruceiro rexio, groso e forte; e, ao mesmo tempo, viaxeiro pois xa foi cambiado de lugar por mor das expropiacións de ENDESA. Primitivamente estaba situado no lugar do Portoferreiro e, hoxe, ao pé da nova Igrexa de Santa María de Espiñaredo e a carón da estrada As Pontes-Ferrol. Froito destes cambios son as fendas do capitel.
É un cruceiro de granito todo el e con feitura especial comparado cos outros do concello, pois as súas formas son únicas, leva imaxes moi suxestivas e expresivas. Pola erosión tamén podemos dicir que debe ter certa antigüidade en comparación cos outros. Se cadra algo frío na parte inferior ao non levar adornos nin ter un capitel axeitado ao tamaño do varal e da cruz. A atención céntrase nas imaxes do Crucificado e a Virxe.

Neste caso o Cristo non mira cara igrexa, como sería o habitual, senón que está ollando cara a estrada. (Os traslados non son moi axeitados). Xunto co cruceiro tamén foi trasladada a espadana da igrexa.
Ao parecer, este cruceiro estaba ao pé do cemiterio e cando os traslados, este puxérono ao pé da igrexa e o que estaba preto da igrexa é o que hai agora no cemiterio. O motivo de dito troco non o coñezo.


A Plataforma:
É cuadrangular, consta de catro gradas altas, que axudan a dar máis altura ao conxunto. Coma o resto do cruceiro son de pedra de granito.

O Pedestal:
Está formado por un prisma cuadrangular liso. Non leva inscricións e sen relevos no mesmo, dándolle sensación de frialdade na parte inferior do conxunto. Del sae o varal que vai con moldura na parte cuadrangular, na inferior con chafrán e na superior con moldura.

O Varal:
É cadrado e groso, posiblemente dos varais máis grosos dos cruceiros do concello. Vai con chafrán nas arestas o que lle confire un aspecto de octogonal, mais non deixa de ser cuadrangular con chafráns. Os chafráns rematan en punta de frecha. Na parte inferior ou base do mesmo, como xa dixen leva molduras rectas.

O Capitel:
É un capitel cuadrangular con molduras cadradas inferiores e superiores e, no medio, vai con escocia.
Non é moi grande, senón máis ben pequeno. Se ollamos o ancho da sección do varal e o da cruz, diríamos que é un capitel pequeno e estreito. Case se pode confundir ou interpretar coma se fose unha continuidade do varal. O capitel vese que está roto e está atado con arames. (Volvemos ao caso dos traslados mal feitos e os danos irreparables que se ocasionan). Esta rotura apréciase mellor polo lado da cruz anverso (o do Crucificado).


A Cruz:
É unha cruz grega, sólida e maciza, de brazos curtos e lisos, de sección cadrada e non vai con chafrán e rematada en relevos de rosetas de oito pétalos nos extremos. É moi grosa, como o resto do cruceiro, e está potenzada (saínte cadrado) na súa parte inferior..
A cruz é outro dos elementos que difiren do resto dos cruceiros da zona que, normalmente, van con chafrán coma o varal. Neste caso non é así, conferíndolle solidez e forza ao cruceiro na súa parte principal e facendo xogo co inicio e final do varal que é cadrado. Tamén é único no remate de roseta de oito pétalos.
Deste tipo de cruces debe ser o único que atopamos no concello. Se cadra tamén ten que ver coa posible antigüidade do cruceiro, aínda que non dispoño de datos que avalen esta teoría miña.

Cruz anverso , O Cristo:
Na parte superior unha cartela grande e estreita de INRI, ilexible totalmente. Cabeza lixeiramente entornada á dereita e afastada da cruz. Coroa de espiñas sobre ela. Ollos pechados. Barba e pelo moi traballados.
Brazos e corpo pegado á cruz. Mans medio abertas cun cravo en cada unha. Pano de pureza tamén moi logrado e anoado á dereita. Pé dereito enriba do esquerdo, cun cravo.
En xeral é un exemplar de Crucificado moi logrado, é moi expresivo.

Cruz reverso, A Virxe:
A Virxe representada é unha imaxe da Piedade. Ten unha forma case triangular contribuíndo a darlle dita forma o manto que cubre a testa e que baixa ata os pés, asemade é unha figura que malia levar o Cristo xacente no colo, é bastante plana. A posición da mesma é frontal. Nela podemos observar como colle o corpo do seu fillo morto sobre un sudario. Térmalle da testa coa súa man dereita e, coa esquerda, cóllelle a man.
Na parte inferior da imaxe, por debaixo do sudario, vense os pregues do vestido da Virxe e, asomando, os pés dela.
A imaxe está tamén pegada á Cruz.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración

PATRIMONIO PONTÉS XVII

Co cruceiro de hoxe xa levamos uns quince aproximadamente e aínda non rematamos, se preguntáramos á xente de As Pontes cantos coñece, igual nos dirían media ducia. O que pretendo con estes artigos é que se coñezan, que se valoren e que se aprenda a respectalos pois son un ben patrimonial que debemos coidar para as vindeiras xeracións. O exemplar do que vou falar é:


O CRUCEIRO DA FAEIRA – IGREXA DE SAN PEDRO

Interesante cruceiro, pois xunto co da Capela do Carme, a Virxe representada no reverso, ten ao Neno Xesús no colo. E como naquel é unha Virxe do Carme a imaxe esculpida.
É este un cruceiro feito, todo el, en pedra de granito, moi ben elaborado e proporcionado en conxunto.

Localización:
Sitúase este cruceiro no lateral esquerdo do adro da Igrexa de San Pedro da Faeira e pegado á pista que por alí baixa. No campeiro existente ao pé da igrexa e acompañado de carballos, que lle confiren un aspecto especial.

A Plataforma:
A plataforma está composta por catro chanzos cuadrangulares, que se aprecian mellor pola parte de abaixo do mesmo, a que dá ao cemiterio. Pola parte de enriba, e por mor do paso cimentado cara a igrexa (pouco afortunado, polo que afecta ao conxunto do cruceiro, e por estar feito sobre a grada inferior do mesmo) e o empinado do terreo, só se lle ven tres. O asfaltado da pista tamén tapa parte da cuarta grada. Atopámonos con outro caso no que asfaltados e cimentacións van restándolle a altitude ao cruceiro e rompendo a súa estética, a súa grandiosidade. E, unha vez máis, tamén o pouco respecto cara o noso Patrimonio, pois cando se fan actuacións de calquera tipo debérase ter en conta de que forma van a afectarlle ao monumento, é dicir, facer un estudo previo e ver a posibilidade de actuación que menos dano faga.

O Pedestal:
No pedestal prismático con remate alto de moldura en bocel. Polo lateral dereito (o da parte que dá á igrexa) leva unha inscrición na que pode lerse, non sen dificultade:

ESTE CRUZERO SE
YZO A CUENTA DE LA
FABRICA SIENDO CURA
D JOSE TROITIÑO DE
1823

Data que nos sinala a súa construción e que se fixo a conta dos cartos da Igrexa de San Pedro sendo crego nela D. José Troitiño. E supoño que costeado polos fregueses.
Polas outras caras non se lle aprecian signos de escrita.
Coido que estas escrituras nos cruceiros deberan de conservarse dalgunha maneira para evitar, no posible, a súa erosión e desgaste, pois como xa sucede nalgún caso (coma no da Capela do Carme), co paso do tempo serán ilexibles e esquecerase a data e as intencións polas que foron erixidos.

O Varal ou Fuste:
O fuste é de típica sección octogonal, aínda que o comezo e o remate son a xeito cadrado. Na súa parte inferior encaixado no centro do pedestal que remate en bocel e na súa parte superior leva polos catro laterais un rombo en relevo dentro dun rectángulo rebaixado.
Pola cara que da á parte de arriba, a do anverso ou a do Cristo, leva en relevo gravados os símbolos da Paixón e neste orde (de abaixo cara arriba): escada, espada e, ao seu carón, flaxelo, tenaces, martelo e tres cravos. (Típicos en varios exemplares deste concello, agás o de levar xuntos a espada e o flaxelo). Ditos símbolos ocupan toda a cara do varal e son de maior tamaño que outros observados noutros cruceiros.
O grosor do fuste é o normal, sen sobresaír coma noutros casos. Está ben proporcionado en relación co resto do conxunto.

O Capitel:
O capitel deste cruceiro é tronco piramidal invertido e leva volutas ou espirais angulares nas catro esquinas, oito en total. Estreito, aínda que ben traballado e proporcionado coma o resto do cruceiro.
As catro caras do capitel son iguais e en cada una delas pódense apreciar, entre voluta e voluta, a testa dun anxo e debaixo dela e das volutas as ás.
É un capitel típico desta zona.

A Cruz:
É unha cruz latiña de sección octogonal. Ben traballada, sobre todo nos seus extremos, xa que son abertos e florenzados cun botón no medio.
Dúas figuras de bo tamaño. No seu anverso o Cristo, coa súa Paixón reflexada nos símbolos do varal ou fuste, e no seu reverso a Virxe co neno, unha Virxe que semella ser a do Carme co Neno no colo.
Se algo é de destacar neste cruceiro é os seus relevos e imaxes, xa que son de bo tamaño e moi ben labradas.

A Cruz anverso, O Cristo:
Atopámonos cun Cristo moi ben traballado e de bo tamaño. Enriba cartela horizontal, ilexible, e con pregues nos extremos. Leva a testa coroada de espiñas, cunha coroa ben visible, eu diría que esaxerada, ao igual co pelo e a barba. A testa, coma na maioría dos casos, lixeiramente inclinada cara o lado dereito. Os ollos entornados case pechados.
A figura non está moi afastada da cruz, malia a súa inclinación da testa.
As mans medio abertas cun cravo de gran cabeza en canda unha. Torso moi marcado, así coma o seu embigo (o primeiro caso que observei). O peito, as costelas, diafragma e ventre moi destacados e elaborados.
Pano de pureza moi traballado e atado cun cordón cara o lado dereito, cun pregue do pano moi esaxerado.
O pé dereito enriba do esquerdo e atravesados por un único cravo.
En conxunto amosa un Crucificado moi elaborado.

A Cruz reverso, A Virxe:
Amosa este cruceiro unha imaxe moi especial por varios motivos que imos expoñer deseguido: Primeiro é unha imaxe da Virxe do Carme co Neno Xesús no colo, cousa que é escasa na nosa Galicia, e que xunto ao Cruceiro da Capela do Carme serían os dous conxuntos con dita representación no noso concello. Segundo, a Virxe vai erguida sobre dunha peaña case cadrada e con rebaixe inferior, asentada na testa dun anxo moi ben traballada, na que se poden apreciar moi ben as faccións do querubín o mesmo cas ás ao redor do seu pescozo. E terceiro, o seu tamaño, xa que é un exemplar de bo tamaño.
A Virxe do Carme representada leva un escapulario colgado da súa man dereita. O Neno Xesús apoiado no brazo esquerdo, aínda que tamén terma del coa man dereita. Leva manto sobre as roupas.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración

PATRIMONIO PONTÉS XVI

E como estamos en festas (o artigo está feito o día 17 de xullo), pois imos co cruceiro da nosa Vila ou cruceiro da praza da Igrexa Parroquial Santa María. Cruceiro recente no tempo, pois nos anos 90 tirábanse as casas alí existentes, facíase a praza e colocábase este cruceiro que é o máis grande e voluminoso dos cruceiros do noso concello.



CRUCEIRO DA PRAZA DA IGREXA PARROQUIAL DA VILA



Este é un cruceiro novo, relativamente, pois foi feito e colocado cando se remodelou a praza da igrexa, ao tirar as casas que alí había e facer a praza. Non é un cruceiro típico, senón que é un cruceiro monumental para ornar o centro dunha praza de igrexa. A inauguración da nova praza e do cruceiro tivo lugar o día 18 de marzo de 1991. O construtor do mesmo foi Feal, de Ferrol.


Encádroo dentro dos cruceiros completos porque ten todas as partes, aínda que non se axusta ao canon dun cruceiro normal, como veremos e ditas partes non están situadas onde marca o canon xeral.


Un dos aspectos que máis destacan nel é a súa altura, por mor dun alto pedestal no que se atopa erguido.


Tamén hai que dicir que é un cruceiro fonte, pois ten dous canos por onde sae auga que é recollida nunhas pías laterais..

Localización:
No centro da praza da Igrexa Parroquial de Santa María, na Vila.

Plataforma:
Como xa dixen este é un cruceiro moderno e atípico, pois non segue o canon dun cruceiro normal. A plataforma non está formada exactamente por gradas ou chanzos, consta dunha base cuadrangular que sobresae do chan da praza e que fai as veces dunha plataforma ou grada

Pedestal:
Ao igual que no caso da plataforma, o pedestal tampouco é normal, o seu tamaño é moi superior a calquera dos da zoa. Ten forma cúbica con adornos e canos de auga en dúas das caras, na do anverso e na do reverso.


Na cara que da cruz anverso, ten un cano que sobresae dentro dun semicírculo labrado na cara. Leva unha pía na base da mesma, onde se recolle a auga.


Na cara da dereita da cruz anverso, é similar a anterior na súa feitura, e leva o escudo de As Pontes de García Rodríguez e un tallo en pedra para sentarse.


Na cara posterior, cruz reverso, é similar a da cruz anverso, con cano de auga e pía.


Na cara da esquerda da cruz anverso, leva a sinatura do artífice construtor, Feal dentro dun escudo, debaixo un león e, debaixo deste, a data de construción, 1991. e con tallo de pedra para sentarse.


Este pedestal leva moldura na súa parte superior e con media escocia entre as molduras rectas. Enriba leva outro pedestal (falso pedestal) con base de media escocia invertida, sobre o que se ergue de xeito octogonal, cunha especie de catro volutas verticais, e sobre estas unhas molduras e bocel octogonal e, sobre eles, o varal. Entre medio das volutas, unhas superficies lisas cun rectángulo rebaixado nelas.

Varal:
O varal é de sección circular. É un varal rexio, forte e grande coma o resto do cruceiro.
Na base do anverso leva a imaxe da Virxe (xa dixen que non era un cruceiro que se axustaba ao canon). É unha imaxe dunha Virxe María, similar a unha Asunción, fermosa e ben lograda. Vai como apoiada nunha nube ou algo similar, os pregues da vestimenta moi logrados e imaxe dunha Virxe nova. Se cadra semella a Virxe do altar principal (parte superior) da Igrexa Parroquial de Santa María, e que tamén está representada na pedestal do cruceiro do Poboado (que no seu día era o cruceiro do pobo e que estaba situado na praza do Hospital.
O varal é liso e remata en moldura de bocel.

Capitel:
O capitel é octogonal na súa parte superior e cilíndrico na inferior. Unha folla de acanto remata en cada cara do octógono superior. É un capitel grande e ancho, proporcionado co varal. Remata con moldura. Coma o resto do cruceiro está moi ben traballado.

Cruz:
É unha cruz grande e cilíndrica, seguindo o canon do conxunto. É lisa e ensánchase na parte do brazo vertical inferior, rematando de xeito octogonal e empatando co capitel.

Cruz anverso, o Cristo:
Cartela de INRI ben lexible, é rectangular horizontal con pregues rotos nos laterais.
A imaxe do Cristo é de bo tamaño, proporcional á cruz. Leva coroa de espiñas, testa inclinada á dereita, ollos pechados, mans abertas e tres cravos (dous nas mans e outro nos pés), pé dereito sobre do esquerdo. Pano de pureza atado á dereita e sen cordón. Musculatura de brazos, torso e pernas, así coma os trazos faciais moi logrados, a imaxe está moi ben traballada e lograda no seu conxunto. Nos xeonllos pódeselle apreciar as pegadas do calvario que tivo que sufrir.

A Cruz reverso, coa Virxe non ten, polo que podería considerarse incompleto, pero como a leva no varal, considero que ten todos os elementos do completo e por este motivo esta dentro deste grupo.

Texto e foto aportados por Xose María López Ferro, Cronista Oficial do Concello de As Pontes e director do Museo Etnográfico Monte Caxado, a quen agradecemos a súa colaboración