Archivo de la etiqueta: patrimonio Pontes

PATRIMONIO PONTÉS VII

Outro fermoso exemplar de cruceiro que temos no pobo é o cruceiro da Capela do Carme, que pertence aos cruceiros completos e do que D. Enrique nos dicía o seguinte:

CRUCEIRO DA CAPELA DO CARME

O CRUCEIRO DA CAPELA DO CARME SEGÚN O CRONISTA D. ENRIQUE RIVERA ROUCO:
O cruceiro da Capela do Carme, é un dos poucos modelos que hai na Galicia que amosan a escultura da Virxe co Neno nos brazos, no canto dunha Dolorosa; detalle que, segundo Álvaro Cunqueiro, plasma unha alegoría á fecundidade da muller galega. Ten así mesmo, na peza superior da base baixorrelevos da Dolorosa e da Magdalena, e o relato da súa fundación que di: “Devoción de D. Fco. Bouza, natural de Grañas del Sor, Año de 1.828”, e a concesión decretada polo Bispo de Mondoñedo D. Francisco López Borricón, a quen rece diante del tres avemarías e unha salve, de cen días de indulxencia (é dicir, o mesmo mérito que practicando o xaxún ou penitencia os cen días).(Revista das Festas do Carme do ano 1981)

A min, persoalmente, este cruceiro lévama a cando eu era un neno e me levaban á misa da Patroa, a Virxe do Carme, e como había que estar fóra, pois dentro non se entraba, poñíanme á sombra dos árbores que alí había.


Tamén lembro outra cousa curiosa relacionada co cruceiro, xa que nestas datas, abondaban as instantáneas fotográficas o seu pé, pois o que máis ou que menos estreaba algunha roupa nestas festas e gustaba de retratarse.

A Plataforma:
É cuadrangular, con tres gradas visibles na actualidade. Noutro tempo tiña catro visibles, por mor da pavimentación quedou unha soterrada.


Enriba da grada superior leva o pousadoiro, do mesmo ancho que esta última e máis longo (nuns dez centímetros na parte traseira e sobre duns trinta centímetros na dianteira), dando a sensación dunha dobre planta. O material, tanto das gradas coma o do pousadoiro era de ollo de sapo a diferencia do pedestal, varal, capitel e cruz que son de granito. Esta diferencia entre a parte inferior e superior contrastaba grandemente, sendo unha curiosidade máis deste especial cruceiro. Na actualidade xa non é así, agora leva tres gradas dun granito gris que contrasta co granito da parte superior (pedestal, varal, capitel e cruz). A parte do pousadoiro foi serrada polos laterais e a pedra de debaixo é máis estreita e máis elevada ca primitiva. Trocouse a súa feitura e estética.

O Pedestal:
É de forma de prisma cuadrangular, é dicir, cúbica; aínda que na parte de enriba pecha cunha pequena curvatura ou inclinación.


Na parte do reverso ou cara que queda mirando ao Pobo, leva dous baixorrelevos: un da Dolorosa e outro da Magdalena. Representacións que poucas veces se ven xuntas nos pedestais dos nosos cruceiros galegos e, único neste Concello. As dúas imaxes van en cadansúa fornela, feitas tamén en baixorrelevo, e rematadas na parte superior a xeito semicircular.


Na cara do pedestal que dá á Avda. de Ortigueira e na que dá á Capela, leva unhas letras ou texto, ilexibles na actualidade, e que segundo recolleu o noso finado Cronista Oficial, D. Enrique Rivera Rouco, dí: “DEVOCIÓN DE D. FCO. BOUZA, NATURAL DE GRAÑAS DEL SOR, AÑO DE 1828” e a concesión decretada polo Bispo de Mondoñedo, D. Francisco López Borricón, a quen rece diante do cruceiro tres Avemarías e unha Salve, de cen días de indulxencia.


A data de 1.828 permítenos datar o cruceiro, sabendo deste xeito o ano da súa construción.

O Varal ou Fuste:
É, coma os da gran maioría desta zona, de sección oitavada ou octogonal. Mais diferente no que se refire ás representacións ou labras que nos varais ou fustes dos outros cruceiros se representan, pois é totalmente liso e sen figuras nel, cousa que chama a atención. É curto, é dicir, de pouca altura (en proporción ao conxunto) e ancho. Está feito en granito.



O Capitel:
Ten, este cruceiro, un capitel sinxelo e, ao mesmo tempo, de gran tamaño. Conta con volutas nos seus catro ángulos, sendo polo tanto de orde xónico. Leva, no medio de cada cara, un anxo alado.


Este capitel é típico desta zona de As Pontes, a única diferencia cos demais é o tamaño do mesmo, pois este é un chisco máis grande cos outros; e algunha que outra pequena diferencia coma a falta de cadeas baixo dos anxos.

A Cruz:
Leva, este cruceiro, unha cruz que, ao igual co varal, é octogonal ou de sección oitavada.


É unha cruz ben grande e que ten os extremos dos brazos abertos, en catro partes cada un; é dicir, abertos en xeito de catro pétalos con botón central.


No seu anverso leva o Crucificado. No seu reverso á Virxe co Neno no colo. É unha Virxe do Carme.

A Cruz anverso, o Cristo:
Ten este cruceiro o Crucificado ollando cara a fachada da Capela do Carme. Ten o corpo adiantado con respecto da Cruz, isto é, coa inclinación cara adiante. A cabeza inclinada cara á dereita. Na coroa as espiñas sobresaen moito, semellando ser tamén de ferro. Leva os ollos pechados. As mans abertas e un cravo de ferro en cada unha. Os pés apoiados sobre dunha caveira (símbolo segundo Castelao do triunfo sobre do “pecado orixinal”), co pé dereito cravado sobre do esquerdo (leva, polo tanto, tres cravos; dous nas mans e un nos pés). Os cravos son de ferro e sobresaen abondo, sendo un caso curioso e raro ao mesmo tempo. (Único no nos concello).

A Cruz reverso, a Virxe:
A Virxe leva o Neno Xesús no colo, constituíndo unha rareza nos cruceiros, pois a maioría levan a Dolorosa. Esta representación da Maternidade é interpretada por algúns escritores galegos, como Álvaro Cunqueiro, coma un símbolo da fecundidade da muller galega. Mais o que si representa é o infinito amor da Nai polo Neno Xesús, o seu fillo.


A imaxe da Virse ten a testa coroada, corpo cuberto por un manto, o Neno nos brazos no lado esquerdo e os pés sobre dun pequeno pedestal. Tanto o manto como a coroa confírenlle unha aparencia rexia.


A Virxe está proporcionada con relación ó Cristo. Atópase pegada á Cruz, e non está apoiada no capitel coma na maioría dos cruceiros do noso Concello.

Texto e fotografía aportados por D. Xose María López Ferro, director do Museo Etnográfico Monte Caxado de As Pontes, a quen agradecemos o seu traballo e colaboración.

PATRIMONIO PONTÉS VI

Falamos hoxe doutro cruceiro da tipoloxía dos completos e que é un dos exemplares máis elaborados que temos no noso concello pontés, refírome a:

O CRUCEIRO DO POBOADO

“O cruceiro do Pobo, hoxe sito diante da Igrexa do Poboado, despois da súa deportación no ano 1932 ao paraxe de As Campeiras sufrindo estragos neses trafegos; é unha obra perfecta e a máis destacada de tódalas da Comarca; a súa orixe é moi antiga (quizais do século XIV, a xulgar pola influencia gótica que delata o seu estilo e polos signos heráldicos que amosa). (D. Enrique Rivera Rouco, Revista das Festas Patronais, ano 1981)

Como moi ben nos di D. Enrique o cruceiro, hoxe situado fronte a Igrexa do Poboado, orixinariamente, estaba situado na Praza do Hospital, tamén coñecida como Praza do cruceiro e facía conxunto cun palco da música, tamén feito en pedra. Nos anos 30 foi desprazado de dita praza para o lugar de As Campeiras e nos anos 50 foi doado polo Concello á Empresa Nacional Calvo Sotelo que o emprazou no lugar onde está hoxe e que naquel entón eran os xardíns das escolas do Poboado.

A Plataforma:
É cuadrangular, con tres gradas de cantería. A de enriba é unha peaña diminuída, podendo face-las veces de pousadoiro. Hai unha foto antiga de cando estaba situado na praza do Hospital na que se aprecia unha grada máis.

O Pedestal:
É cuadrangular con caras cóncavas ou con escocia. Na parte inferior é cadrado, e na superior con chafráns e un pouco máis estreito que na parte inferior.


Na da banda do Cristo (anverso) leva a Asunción de María, con dous anxos erguéndoa cara ao Ceo, cun veo sobre da testa. Analizando un pouco esta representación do pedestal, podemos dicir que a Asunción era a patroa de As Pontes, a súa festividade era o 15 de agosto, que era cando se celebraba a festa do pobo. Isto foi así ata, aproximadamente, mediados do século XIX.

O Varal ou Fuste:
É de sección octogonal. Polo fronte ou anverso (cara do Cristo) e preto da base, leva unha coroa real, na parte alta; preto do capitel, leva –nas caras principais- unha “flor de lis”, e polos laterais gavelas ou feixes de trigo. Na parte baixa do varal, a un metro do pedestal, ten un furado do tamaño dunha moeda de dous euros, na súa cara principal ou anverso.

Segundo o cronista oficial D. ENRIQUE RIVERA ROUCO todas estas representacións no varal ou fuste indican:
A coroa real representa o carácter real da nosa Vila, é dicir, feudo de concesión real (xa que foi un feudo outorgado polo Rei Enrique II, ó cabaleiro galego García Rodríguez de Valcárcel, por mor da axuda prestada na contra de Pedro I o Cruel). Esta concesión e outras foron feitas polo Rei no que se chamou as “mercedes enriqueñas”.


A flor de lis, representa á nobreza, xa que dita flor é símbolo da nobreza, moi empregada na heráldica do Medievo e de orixe francesa.


As gavelas ou feixes de espigas de trigo, representan á agricultura. O noso Concello atópase situado nun val, e como tal, con certa riqueza agrícola –hoxe trocada pola extracción do carbón- e, tamén, gandeira.

O Capitel:
O capitel, no seu conxunto, é de imitación “xónico” polo das volutas ou espirais angulares. Está moi ben traballado, coma o resto do cruceiro.
As catro caras do capitel son iguais e en cada unha delas podemos apreciar: dúas volutas ou espirais nos ángulos, unha cadea saíndo dunha a outra voluta, e, no medio do capitel, un anxo ou querubín alado. Pola parte de embaixo de cada anxo ou querubín un saínte a xeito de cuncha, que debe representa-lo corpo de cada un deles ou ben é o que realmente semella, é dicir, unha cuncha.

A Cruz:
É unha cruz grande e de sección octogonal. Moi ben traballada, sobre todo nos extremos dos brazos que son abertos ou florenzados e cun botón no medio.


No seu anverso represéntase o suplicio de Xesús ou a dor física; no reverso o sufrimento de María ou a dor moral, nun equilibrio artístico e emocional perfecto.

A Cruz anverso, O Cristo:
Se cadra, a parte mellor traballada do conxunto xunto coa imaxe da Dolorosa, ou polo menos a que máis destaca. É un Cristo moi ben esculpido, onde o mestre canteiro deixou amosar a súa habilidade e, pode que, a súa alma.


O Cristo ten a testa coroada de espiñas e coa cara inclinada á dereita. As palmas das mans abertas e cun cravo en cada unha e outro nos pés. O pé dereito cravado sobre do esquerdo. Os tres cravos ao xeito renacentista.


O letreiro INRI sobre da súa testa.
A figura de Xesús está separada da cruz e con inclinación cara a diante. Pano de pureza atado con cordón á dereita.


Ten, enriba do capitel e na parte esquerda, uns restos de onde iría un dos dous anxos, que tivo orixinariamente, con cáliz recollendo o sangue de Cristo. Na parte dereita levaba outro do que non quedan restos.


Estes anxos ían un a cada lado do Cristo, con cadanseus cálices coa finalidade de recolle-lo sangue (simboloxía da salvación do mundo polo sangue de Xesús). Perdeunos cando estivo “deportado” no lugar das Campeiras, no ano 1936, alguén o tiroteou cando a guerra civil, e rompeullos. Só hoxe quedan uns anacos de pedra no lado esquerdo (mirando dende a posición do Crucificado).

A Cruz reverso, A Virxe: É unha representación da Dolorosa, perfectamente lograda, proporcionada en relación ao Cristo do anverso. Atópase sentada e co corpo xacente no seu colo e nas pernas. Atopámola pousada sobre do capitel, na posición de sentada. Co corpo cuberto polo manto e co Cristo xacente apoiado no seu colo. O Cristo xacente é, como na maioría dos casos, máis pequeno en proporción coa Nai. A imaxe da Virxe tamén foi danada polo tiroteo que sufriu o conxunto. Este dano apréciase na parte das costas e que está pegada á cruz.

D. Enrique opinaba sobre o seu emprazamento o seguinte:
“Dende tempo inmemorial presidía a entrada da antiga Vila de As Pontes no cruce dos principais camiños: “o camiño dos arrieiros” (denantes “dos ártabros”) de Bares a Betanzos e o camiño real dende o Convento Xurídico Romano de Lugo á ría de Ferrol, atopándose situado na Praza do Hospital, ao lado do entón alí existente establecemento benéfico con dito fin, fronte á actual finca nº 23 da Rúa de Galicia, a onde debera ser reintegrado, xa que inxustificadamente foi desprazado do seu entorno histórico”.

Texto e fotografía aportados por D. Xose María López Ferro, director do Museo Etnográfico Monte Caxado de As Pontes, a quen agradecemos o seu traballo e colaboración.

PATRIMONIO PONTÉS IV

CRUCEIRO DE MARRAXÓN-CAPELA DE NOSA SEÑORA DOS REMEDIOS

Outro cruceiro dos incompletos é o que temos en Marraxón, concretamente a carón da Capela dos Remedios. É un exemplar que está policromado, isto é, pintado de cores e tamén contamos con algún outro exemplar no noso concello. Esta costume de pintar a pedra tiña unha función esencial, protexer a pedra da corrosión do clima.

Como dixen, está situado ao pé da Capela dos Remedios, na estrada que vai de Marraxón de Abaixo a Marraxón de Arriba. Carece de plataforma ou gradas, por iso o clasifico como incompleto.

Imaxe do cruceiro

O Pedestal: É cilíndrico, alto e de grosor medio. Remata a xeito de tronco de cono na súa parte superior, ou a xeito achafranado.

Non se observan inscricións.

O Varal ou Fuste: É alto e miúdo, de pedra de granito. De sección oitavada ou octogonal, agás nos seus estremos que é cadrado, de xeito que encaixe mellor no pedestal e no capitel. É liso, non leva figuras. O que si ten é un texto escrito nel e que nos permite datalo (ano de 1911) e coñecer que foi feito pola intención de D. Antonio Cal.

O texto é sinxelo e curto, e di:“POR ANTONIO CAL AÑO DE 1911”.

O Capitel: Consta de catro volutas angulares pequenas e un anxo alado ou querubín no medio de cada cara.

A Cruz: Constitúe esta cruz unha excepción (e a do cruceiro de Goente-Igrexa) coas outras cruces dos cruceiros da nosa zona, pois é unha cruz con nós. É unha cruz grosa con relación ao grosor do varal. Está pintada de cor castaña escura, imitando á madeira.

Os brazos transversais rematan en corte cunha certa inclinación ou corte en bisel. O corte da parte superior da cruz é recto.

A Cruz anverso, O Crucificado: Ten a testa erguida, non inclinada coma no resto dos cruceiros. Os ollos abertos. As mans medio abertas e cos dedos índices das dúas mans estendidos (símbolo de bendición?) . O aspecto é o de unha persoa viva, non xacente.

Leva letreiro coa inscrición INRI, enriba da testa. Tres cravos, un en cada man e outro nos pés. Está, asemade, policromado. O corpo está pintado de cor branca, a barba e o pelo longo e de cor castaña escura, o mesmo ca coroa de espiñas. A tea da cintura de cor azul clara. As cabezas dos cravos e da lanza con cor vermella. O letreiro de INRI en branco o fondo e as letras en vermello.

A Cruz reverso, A Virxe: A imaxe da Virxe, moi probablemente a Virxe dos Remedios. É unha imaxe sinxela, coa dor na faciana, as mans cruzadas na cintura e en posición erguida.Vai ataviada cun vestido longo e corpiño ou antepeito, ten a testa e o corpo cubertos por un manto.

A imaxe vai unida á cruz e apoiada nunha peaña troncocónica invertida. Afastada do capitel.Está policromada. A cara e as mans de cor brancas, o corpiño ou antepeito tamén de cor branca. O vestido longo de cor azul clara e o manto de cor gris.

A peaña troncocónica tamén vai pintada de cor castaña escura igual ca cruz.

Texto e fotografía aportados por D. Xose María López Ferro, director do Museo Etnográfico Monte Caxado de As Pontes, a quen agradecemos o seu traballo e colaboración.

PATRIMONIO PONTÉS II

Imos falar logo das cruces e comezamos cos cruceiros, temos arredor duns 40 entre cruceiros completos e incompletos. E aclaro esta clasificación persoal que fago: Todos os cruceiros non son iguais nas súas partes, algúns carecen de partes que outros teñen. Para min, cruceiro completo é o que ten as seguintes partes: plataforma, pedestal, varal ou fuste, capitel, cruz anverso (Cristo) e reverso (Virxe). De faltar algunha destas partes, sería un cruceiro incompleto e metendo dentro destes os chamados Cristos ou cruces altas, xa que levan, ás veces, gradas (unha ou dúas) e outras un pedestal.


Tamén poden levar: pousadoiro (onde se pousaban os cadaleitos para rezarlle un responso ao defunto cando ía camiño da igrexa-cemiterio; a capela ou peto de ánimas; relevos da Paixón, etc.

Posiblemente sexa un dos elementos máis coñecidos e máis destacadas na arte galega que Castelao definía como “Onde hai un cruceiro cáseque sempre houbo un pecado, e cada cruceiro é unha oración de pedra que fixo descender un perdón do ceo, polo arrepentimento de quén o pagou e polo sentimento de quén o fixo”.


Son cruces altas, que moi posiblemente teñan a súa orixe nos primeiros séculos do cristianismo, coa cristianización dos miliarios romanos e das pedras fitas. Colocouse sobre eles e elas, cruces e, co paso do tempo fóronse transformando nos cruceiros.

A súa finalidade é variada: nas encrucilladas transmitían protección diviña ós camiñantes, sinalaban a estación de rezo dun responso ó cadaleito cando pasaba por diante del, é o lugar arredor do que se fai a procesión o día da festa, é unha sinal externa de paternal acollida na igrexa o ermida a carón da que está, lugar onde cos rezos podemos gañar indulxencias…

E no exemplar do que imos falar hoxe, descubriremos outra finalidade moi curiosa, a razón da que por que se fixo este cruceiro.

Mais antes de falar del, imos coñecer as partes do cruceiro que citei ao comezo:


* A plataforma, case sempre cuadrangular, cunha, dúas ou máis gradas de cantería ou ben en cachotería de lousa ou gneis. É o base do cruceiro.

* O pedestal, vai sobre da plataforma, xeralmente, ten xeito de cubo ou dividido en partes, tamén pode ser cilíndrico.

* O varal ou fuste, columna encaixada no pedestal e que sostén e ergue a cruz. De feitura octogonal, hexagonal, cadrada ou cilíndrica.

* O capitel, atópase entre o varal e a cruz, vén sendo como un tronco de pirámide cuadrangular invertida, isto é, a parte máis ancha cara arriba e a máis estreita cara abaixo.

* A cruz, é a parte máis importante do cruceiro, ten a feitura octogonal, cadrada, cadrada con chafrán ou cilíndrica, aínda que tamén pode ser nodosa a xeito de tronco de árbore.

A cruz ten dúas partes: o anverso, onde vai o Cristo; e o reverso, onde vai a Virxe. Nela, tamén, pode ir: o letreiro de INRI, a caveira, a coroa, etc. Ás veces tamén se pode observar algún santo ou anxo.

Outras partes non xeneralizadas e que só uns poucos exemplares teñen son:

  • o pousadoiro ou especie de mesa que serve para pousar os cadaleitos e rezarlle o responso ao defunto.
  • a capela ou peto das Ánimas onde vai a imaxe da Virxe, santo ou ánimas; dándolle o nome de cruceiros de Loreto ou de Ánimas aos que a teñen.
    • o farol de aceite, nalgúns cruceiros colgábase un farol de aceite suxeito, polo xeral, dun dos brazos da cruz cun aro metálico e unha cadea para subilo e baixalo.
    • policromía, algúns exemplares estaban pintados, nuns casos todo o cruceiro e, noutros, só a cruz. Facíase con cores vivos e planos.

O cruceiro do que vou falar hoxe é dos que eu clasifico como incompletos, quero comezar con el porque para min foi unha sorpresa agradable descubrir no seu día a finalidade pola que foi feito. O exemplar coñécese co nome de CRISTO DE PRADA ou CRUCEIRO DE PRADA.

Imaxe do cruceiro de Prada


E quero comezar con el porque se o conservamos hoxe dentro do noso patrimonio pontés é grazas a D. Xabier Martínez como logo explicarei e engado, unha vez máis, que o noso pobo lle debe moito a este crego que estivo exercendo o seu sacerdocio aquí, nas Pontes e que traballou arreo por poñer en valor a nosa historia e o noso patrimonio.

CRUCEIRO DE PRADA-O FREIXO

Carece de plataforma, capitel e imaxes do Cristo e a Virxe na cruz. Polo que só analizaremos as que ten: pedestal, varal e cruz.


Situábase este cruceiro na entrada da pista que vai a Santomé e ao Deveso e na marxe esquerda da estrada As Pontes de Gª Rguez.-Ortigueira; pertencente á parroquia do Freixo. É un cruceiro de encrucillada de camiños.


Posteriormente foi trocado de sitio e de posición, hoxe dá a estrada e antes estaba situado no lateral da pista que vai ao Deveso e orientado cara ela. Cando amañaron a pista estiveron a piques de derrubala, pois o construtor dicía que aquelo non tiña valor. Mais un familiar (D. Ovidio García) dos descendentes de Antonio Prada, interesouse por el na Igrexa Parroquial de As Pontes de Gª Rguez. e o crego, naquel entón, Xabier Martínez, viu que estaba catalogada e documentada dentro dos Cruceiros de Galicia, fíxose unha fotocopia e levóuselle ao contratista e foi a forma de salvalo e conservalo. De non ter intervido D. Ovidio e D. Xabier, hoxe este cruceiro sería unha lembranza máis, coma moitos outros, e teríao que incluír no apartado de desaparecidos.

Pedestal:
É un sinxelo e alto pedestal feito de laxes de pedra (cachotería) da zona (ollo de sapo). Ten forma de prisma cuadrangular duns 60-70cm de altura, aproximadamente, e nel vai encaixada o varal.

Varal:
Un claro exemplo este de varal curto, de base cuadrangular e de sección octogonal irregular.
Non existen inscricións, nin figuras; polo que é un varal liso. O material do que está feito é de granito.

Cruz:
A Cruz é de sección cadrada, vai apoiada no varal. O curioso deste cruceiro é que a Cruz apoia directamente no varal e parece que vai encaixado nela polo cemento que lle deron na unión de ámbolos dous.


Neste caso temos un exemplo de cruz grega, isto é, brazos iguais. Os remates dos brazos horizontais e o superior vertical están, lixeiramente, frorenzados.


O material no que está feita non é granito coma no caso do varal, senón que é toelo ou pedra serpentina.


Leva inscrición e reza así:

POR
ANTONIO PRADA
AÑO
DE
1858

O nome e os motivos polos que se fixo:
O nome de Cristo de Prada, como xa dixen, venlle da persoa por quen se erixiu. Ten este cruceiro unha historia peculiar, pois é un cruceiro feito por “amor”, supoño que será este un motivo que nunca se recolleu na feitura dos cruceiros.


Situámonos a mediados do século XIX, cando non había moitos medios de viaxar e coñecer a outras xentes. Os mozos e mozas dunha parroquia casaban entre si e, como moito, cas e cos das parroquias veciñas se non estaban moi lonxe. A parroquia do Freixo é unha das máis extensas do concello. Dous curmáns namóranse un do outro e deciden casar. A igrexa poñía moitas trabas para facelo entre familiares. Unha das solucións era pedir a dispensa a Roma, trámite custoso e que levaba moito tempo, pois entre que ía e viña a petición podían pasar anos. O crego que levaba a parroquia naquel entón accedeu a falarlle co Bispo e conseguirlle a dispensa. En troques, el tiña que erixir un cruceiro nunha encrucillada de camiños. Como esta solución era máis económica e rápida, non o dubidou e erixiuno na encrucillada dos camiños: As Pontes de Gª Rguez., Ortigueira, O Freixo e Santomé (O Deveso). E deste xeito puido casar coa curmá. Dende entón o cruceiro leva o seu nome (Antonio Prada), cruceiro de Prada ou O Cristo de Prada.

Texto e fotografía aportados por D. Xose María López Ferro, director do Museo Etnográfico Monte Caxado de As Pontes, a quen agradecemos o seu traballo e colaboración.

PATRIMONIO PONTÉS I

Unha vez rematado cos artigos de D. Enrique e seguindo no seu camiño, o que vou tratar de dar a coñecer é un pouco do noso patrimonio material pontés que, ás veces, é descoñecido, pois nos centramos no que nos é máis próximo, sen decatarnos de que o noso concello é bastante grande e nas súas parroquias tamén hai moito patrimonio agardando a ser descuberto. Ben, pois o que pretendo con estes artigos é descubrilo á xente, dalo a coñecer, porque sabendo del é máis difícil que se perda, pois sempre haberá quen se interese por el.


Hai unha grande parte deste patrimonio (igrexas, cemiterios, cruces, cruceiros…) que dalgún xeito está relacionado directamente coa igrexa ou co aspecto cristián, outra parte ao mellor non, máis indirectamente algúns tamén (como pode ser o caso dalgún reloxo de sol, algunha ponte…).


D. Enrique descubriunos unha gran parte del nos seus artigos, polo algúns elementos son xa coñecidos, pero poida que aínda teñamos algúns sen descubrir. Por todo o noso municipio temos igrexas, pontes, muíños, hórreos, cruces, cruceiros, reloxos de sol, pedras con historia, mámoas, castros… Que sabemos e coñecemos de todo isto? En moitos casos si teremos información, noutros, ningunha; en moitos casos si coñeceremos ese elemento patrimonial, noutros, será totalmente novo para nós.


Imos por tanto a tratar de amosar algúns elementos patrimoniais.

E xa que estamos no Domingo de Ramos (o día que comezo este artigo) pois vou comezar falando dun elemento, símbolo do cristianismo, da cruz.


Dentro do noso concello hai moitísimas representacións deste elemento e tamén variada tipoloxía. Non todas son iguais, nin do mesmo tamaño, nin todas teñen a mesma finalidade.

Cruz de termino da Pedrafita



Se nos remontamos na historia do home para atopar este símbolo, inicialmente teríamos que ir á Prehistoria, nela aparece a cruz coma símbolo antropomorfo, testemuñado nos petróglifos galegos, por exemplo. Tamén poderíamos dicir que é un símbolo universal, pois aparece en case todas as culturas. En Exipto a cruz ansada “anj” simbolizou a inmortalidade. Os cartaxinenses e os fenicios a empregaban como instrumento de sacrificios a “Baal”. Os persas como “talismán” contra o mal e a morte. Para os galos un símbolo solar… E poderíamos seguir.

Os cristiáns primitivos evitaron no posible, nun principio, a exteriorización de dito símbolo para evitar represalias e por tratarse dun suplicio infame.


Vai ser no Oriente onde nacerá a cruz como símbolo representativo do cristianismo e que logo pasará a Occidente. Dende o soño do emperador Constantino, cara o 312 (“In hoc signo vinces”: Con este sinal vencerás), que precedeu a súa vitoria na ponte Milvio, e o descubrimento da verdadeira Cruz de Cristo, en Xerusalén, no ano 326, pola nai do mesmo emperador, Elena, a atención dos cristiáns cara a Cruz foi medrando.

No que respecta ao noso pobo galego, podemos ver que toda Galicia está inzada de cruces, foi un elemento moi empregado, pois é un símbolo de protección para as xentes, gandos, sementes, colleitas…

Estudando as nosas cruces pontesas, podemos dicir que temos unha grande variedade espalladas por todas as nosas parroquias e que persoalmente as clasifico en:

1. As dos cruceiros
2. As cumiais (situadas nos cumios das casas, igrexas, hórreos…)
3. As indicativas de mortes (chamadas tamén de desgracia)
4. As riscadas (gravadas na pedra)
5. As labradas (en relevo na pedra)
6. As dos panteóns ou nichos
7. As de término.

Nos vindeiros artigos iremos vendo algúns exemplos que nos axudarán a coñecer mellor o noso patrimonio pontés.

Texto e fotografía aportados por D. Xose María López Ferro, director do Museo Etnográfico Monte Caxado de As Pontes, a quen agradecemos o seu traballo e colaboración.